07.00.02 – отечественная история

Специальность
Приказ Высшей аттестационной комиссии Республики Беларусь от 10 декабря 2007 г. № 209
 

Тлумачальная запіска

Мэтай праграмы-мінімум па гісторыі Беларусі з’яўляецца прафесійная падрыхтоўка навукова-педагагічных работнікаў. Важнае значэнне мае таксама фарміраванне спецыяліста як сацыяльна актыўнай, творчай асобы. Аспірант павінен вучыцца вырашаць вучэбна-выхаваўчыя, навуковыя задачы, аналізіраваць мінулае, арыентавацца ў сучасным жыцці, быць патрыётам сваёй краіны.

Аспірант, які рыхтуецца да сдачы кандыдатскага экзамену па курсу гісторыіБеларусі павінен ведаць:

  • Прадмет гісторыі Беларусі як навукі, яе месца ў сістэме сацыяльна-гуманітарных ведаў, сувязь са спецыяльнымі гістарычнымі навукамі;
  • Этапы гістарычнага развіцця Беларусі, падзеі, з’явы, даты, імёны, паняцці і заканамернасці, якія характэрны для пэўных перыядаў і адносяцца да палітычнай, сацыяльна-эканамічнай гісторыі, гісторыі культуры, этнічных працэсаў, а таксама да міжнародных аспектаў айчыннай гісторыі;
  • Гістарыяграфічныя і дыскусійныя аспекты ўсіх асноўных праблем, якія разглядаюцца ў курсе айчыннай гісторыі, сучасныя навуковыя канцэпцыі, якія датычацца мінулага Беларусі.

валодаць:

  • Вопытам аналізу вучэбнай, навуковай, навукова-папулярнай, грамадска-палітычнай літаратуры, выкарыстання сучасных тэхналогій атрымання новых ведаў у галіне гісторыі Беларусі;
  • Методыкай самастойнай працы з крыніцамі па гісторыі Беларусі, апрацоўкі інфармацыі і выкарыстання яе ў вырашэнні прафесійных задач;
  • Сучаснай метадалогіяй і методыкай навуковых даследаванняў у галіне айчыннай гісторыі, афармлення атрыманых вынікаў.

умець:

  • Выкарыстоўваць атрыманыя веды па айчыннай гісторыі ў працэсе яе выкладання ў навучальных установах;
  • Прымяняць гэтыя веды пры вырашэнні вучэбна-выхаваўчых і навукова-метадычных задач з улікам узросту і індывідуальна-тыпалагічных адрозненняў навучэнцаў;
  • Абапірацца на веды па гісторыі Беларусі ў арганізацыйна-камунікатыўнай і грамадскай дзейнасці, у працы па павышэнню сваёй кваліфікацыі.

Раздзел І. Старажытная гісторыя Беларусі. Узнікненне і развіццё першабытнага грамадства на беларускіх землях (100 – 35 тыс.гадоў да н.э. – V ст. н.э.).

Тэма 1. Засяленне чалавекам тэрыторыі Беларусі. Жыццё і гаспадарчая дзейнасць людзей ва ўмовах першабытнага гармадства

Пачатак засялення, актывізацыя гэтага працэсу ва ўмовах мезаліта, неаліта, перахода да веку металаў. Старажытныя паселішчы Бердыж, Юравічы. Станаўленне першабытнага грамадства, асноўныя фактары яго развіцця. Пераход да вытворчых формаў гаспадарання – земляробства і жывелагадоўлі,  яго асаблівасці. Зараджэнне раместваў. Першапачатковы абмен. Формы сацыяльнай і грамадскай арганізацыі, сямейна-шлюбныя адносіны. Духоўнае жыццё, вераванні і абрады. Першабытнае мастацтва. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме.

Тэма 2. Разлажэнне першабытнага грамадства

Індывідуалізацыя вытворчасці. Сельская абшчына, яе рысы. Сацыяльныя працэсы, складванне перадумоў для ўзнікнення маёмаснай і сацыяльнай няроўнасці, перахода да дзяржаўных формаў. Крыніцы і навуковая літаратура па тэме.

Тэма 3. Развіццё этнічных працэсаў ва ўмовах першабытнага грамадства

Даіндаеўрапейскі перыяд этнічнай гісторыі Беларусі. Археалагічныя культуры перыяда. Рассяленне індаеўрапейцаў. Праблема іх паходжання. Балты і іх археалагічныя культуры. З’яўленне славян на тэрыторыі Беларусі.  Пытанне аб паходжанні славян, лакалізацыі іх культур у навуковай літаратуры.

Раздзел ІІ. Беларусь у раннім сярэднявеччы. Станаўленне і развіццё феадалізма (VI – першая палова ХІІІ стст.)

Сярэднявечча, яго сутнасць, храналагічныя рамкі і перыяды.

Тэма 1. Рассяленне ўсходніх славян на беларускіх землях

Лакалізацыя ўсходнеславянскіх археалагічных культур. “Летапісныя плямёны” дрыгавічоў, радзімічаў, крывічоў. Іх этнічныя рысы, узаемадзеянне з балтамі. Гістарыяграфічныя аспекты.

Тэма 2. Узнікненне і развіццё першых дзяржаўных утварэнняў на беларускіх землях

Дыскусійныя аспекты праблемы. Княствы на тэрыторыі Беларусі (Полацкае, Тураўскае і інш.), іх месца ў палітычнай сістэме Старажытнай Русі. Асаблівасці развіцця дзяржаўнасці ва ўдзельны перыяд. Палітычная карта Беларусі ў ХІ – першай палове ХІІІ стст. Органы ўлады і кіравання. Права. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме.

Тэма 3. Сацыяльна-эканамічнае развіццё

Стан і развіццё сельскай гаспадаркі. Узнікненне гарадоў, іх паходжанне і геаграфічнае размяшчэнне. Гарадскія рамёствы, унутраны і знешні гандаль. Грашовая сістэма. Сацыяльныя працэсы. Узнікненне і развіццё феадальных адносін. Шматукладны характар эканомікі. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме. Дыскусійныя аспекты.

Тэма 4. Знешнепалітычныя ўмовы развіцця беларускіх зямель

Сувязі са Скандынавіяй, прыбалтыйскім рэгіёнам. Удзел княстваў беларускіх зямель ва ўмацаванні бяспекі Русі, у развіцці сувязей з Візантыяй. Барацьба з крыжакамі, татара-манголамі. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме.

Тэма 5. Рэлігія і культура беларускіх зямель

Язычніцкія вераванні. Распаўсюджанне хрысціянства і яго ўплыў на развіццё культуры. Народная творчасць. Узнікненне і развіццё пісьменнасці. Літаратура. Рукапісныя кнігі (Тураўскае евангелле і інш.). Летапісы. Пытанне аб Полацкім летапісу. Асветніцкая і літаратурная дзейнасць Ефрасінні Полацкай, Кірыла Тураўскага і інш. Мясцовыя школы архітэктуры. Жывапіс. Прыкладное мастацтва. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме.

Тэма 6. Развіццё этнічных працэсаў у старажытнарускі перыяд

Этнічныя працэсы ва ўмовах існавання Старажытнарускай дзяржавы. Працэс па фарміраванню старажытнарускай народнасці, яго асаблівасці і роля ў этнагенезе беларусаў. Дыскусійныя аспекты праблемы. Значэнне старажынарускага перыяда ў гісторыі Беларусі.

Раздзел ІІІ. Беларускія землі ў складзе Вялікага княства Літоўскага (другая палова ХІІІ – першая палова XVI стст.).

Тэма 1. Утварэнне Вялікага княства Літоўскага (ВКЛ)

Гістарыяграфічны аспект. Асноўныя крыніцы па гісторыі Княства. Развіццё дзяржаўнаўтваральных працэсаў у балтаў і іх уплыў на ўзнікненне ВКЛ. Летапісная Літва, пытанне аб яе знаходжанні і ролі. Узмацненне тэндэнцый да палітычнай кансалідацыі на ўсходнеславянскіх землях. ВКЛ – адзін з цэнтраў “збірання рускіх зямель”. Роль знешняга фактара ва ўтварэнні Княства. Дыскусійныя аспекты ўтварэння княства.

Тэма 2. Станаўленне і развіццё ВКЛ, яго дзяржаўна-палітычны лад

Міндоўг і яго палітыка. Барацьба ў дзяржаве пасля смерці Міндоўга. Аб’яднальная палітыка Віценя, Гедыміна і Альгерда. Шляхі ўваходжання беларускіх зямель ў склад ВКЛ. Тэрытарыяльны рост Княства ў канцы XIV – пачатку XV стст. Дзяржаўна-палітычны лад ВКЛ, яго асаблівасці. Структура органаў улады і кіравання. Заканадаўства, судовая сістэма. Дзяржаўная сімволіка Княства. Ацэнка нацыянальна-этнічнага характара Княства ў навуковай літаратуры.

Тэма 3. Унутрыпалітычнае становішча ў ВКЛ, яго знешняя палітыка

Прычыны ўнутрыпалітычных канфліктаў у дзяржаве. Абвастрэнне ўнутрыпалітычных супярэчнасцей у 40-я – 80-я гады XIV ст. Крэўская унія і яе ўплыў на палітычнае становішча ў ВКЛ. Праўленне Вітаўта. Унутрыпалітычная барацьба ў Княстве ў 30-е гады XV ст., яе характар. Становішча ў ВКЛ у другой палове XV – першай палове XVI стст. Паўстанне М.Глінскага. Мэты і задачы знешняй палітыкі ВКЛ. Войны з Маскоўскай дзяржавай і тэрытарыяльныя страты на усходзе. Барацьба з Тэўтонскім і Лівонскім ордэнамі. Паўднёвы кірунак у знешняй палітыцы ВКЛ. Усталяванне і развіццё сувязей з Польшчай. Крыніцы і гістарыяграфія.

Раздзел IVБеларускія зямелі перыяду станаўлення Рэчы Паспалітай (другая палова XVI ст.)

Тэма 1. Люблінская унія. Утварэнне Рэчы Паспалітай

Прычыны уніі, яе падрыхтоўка. Лівонская вайна і яе ўплыў на далейшае збліжэнне ВКЛ з Польшчай. Люблінскі сейм 1569 г. і яго рашэнні. Дзяржаўна-палітычнае становішча ВКЛ у Рэчы Паспалітай. Роль Статута 1588 г. у забеспячэнні аўтаномнасці Вялікага Княства. Абвастрэнне становішча ў ВКЛ пасля смерці Жыгімонта ІІ Аўгуста. Спробы аддзялення ВКЛ ад Польшчы. Ацэнкі гісторыкамі Люблінскай уніі, ролі Рэчы Паспалітай у айчыннай гісторыі.

Тэма 2. Станаўленне і развіццё фальваркава-паншчынай гаспадаркі на Беларусі. Гарады Беларусі

Змены ў сельскай гаспадарцы. Развіццё феадальных адносін. Запрыгоньванне сялян. Іх павіннасці. Аграрная рэформа 1557 года і яе рэалізацыя. Юрыдычнае афармленне прыгоннага права. Абвастрэнне сацыяльных супярэчнасцей. Узрастанне ролі гарадоў. Колькасць гарадскіх пасяленняў, іх класіфікацыя. Гарады – цэнтры рамяства і гандлю. Сацыяльны склад насельніцтва гарадоў. Эканамічнае развіццё гарадоў. Развіццё гарадскога самакіравання, яго структура. Роля магдэбургскага права ў жыцці гарадоў. Сацыяльныя канфлікты ў гарадах. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме.

Тэма 3. Рэлігійна-канфесійнае становішча на Беларусі

Праваслаўная царква і яе становішча. Рост уплыву каталіцкай царквы. Рэфармацыйны рух, яго асаблівасці і асноўныя плыні. Ідэя царкоўнай уніі, яе прыхільнікі і праціўнікі. Брэсцкі царкоўны сабор 1596 года, яго рашэнні. Узнікненне уніяцкай царквы. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме.

Раздзел V. Фарміраванне беларускай народнасці. Культура Беларусі другой паловы ХІІІ – другой паловы XVI стст.

Тэма 1. Фарміраванне беларускай народнасці

 Гістарычныя ўмовы і фактары фарміравання. Тэрытарыяльная аснова беларускай народнасці. Рост этнічнай самасвядомасці насельніцтва беларускіх зямель, формы яе праяўлення. Гісторыя з’яўлення і распаўсюджання назвы “Белая Русь”, яе тэрытарыяльна-геаграфічная лакалізацыя, паходжане. Дыскусійныя аспекты этнагенеза беларусаў. Навуковая літаратура па праблеме.

Тэма 2. Развіццё культуры беларускіх зямель

Умовы і фактары развіцця. Старажытнаруская спадчына і заходнія інавацыі ў беларускай культуры. Рэнесанс на Беларусі, яго ўплыў на культуру. Распаўсюджанне ідэй гуманізма на Беларусі. Кнігадрукаванне, роля Ф.Скарыны у зараджэнні і развіцці кнігавыдавецкай дзейнасці. Друкарні на тэрыторыі Беларусі. С.Будны, В.Цяпінскі, С.Собаль і іх роля ў развіцці кнігавыдавецтва. Дзейнасць І.Федарава, П.Мсціслаўца, братоў Л. і С.Зізаніяў, М.Сматрыцкага. Узрастанне ролі літаратуры ў духоўным жыцці. Мастацтва. Развіццё навуковых ведаў, філасофскай і грамадскай думкі. Школы і школьная адукацыя. Роль канфесій ў яе развіцці. Народная твочасць, асноўныя напрамкі ў яе развіцці. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме.

Раздзел VI. Беларусь у ХVІІ – XVIII стст. Нарастанне крызісных з’яў у Рэчы Паспалітай

Тэма 1. Суперніцтва Рэчы Паспалітай з Расійскай дзяржавай у XVII ст. Інтэрвенцыя Рэчы паспалітай супраць Маскоўскай дзяржавы. Вайна Расіі супраць Рэчы Паспалітай у 1632—1634 гг. Казацка-сялянская вайна канца 40-х – пачатка 50-х гадоў, яе прычыны, удзельнікі, характар. Роля казацкіх атрадаў у разгортванні антыфеадальнай барацьбы на беларускіх землях, яе ход. Прычыны паражэння паўстання. Вайны Рэчы Паспалітай з Расіяй (1654 – 1667) і Швецыяй (1655 – 1660). Ваенныя дзеянні на тэрыторыі Беларусі, удзел у іх мясцовага насельніцтва. Андрусаўскае перамір’е 1667 г., яго ўмовы. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме. Дыскусійныя аспекты.

Тэма 2. Абвастрэнне ўнутрыпалітычнага становішча ў канцы XVII – сярэдзіне XVIII стст. Барацьба магнацкіх груповак у 1696 – 1702 гг. Уступленне Рэчы Паспалітай у Паўночную вайну. Распаўсюджанне ваенных дзеянняў на беларускія землі. Вынікі вайны для Беларусі, яе уплыў на становішча ў Рэчы Паспалітай. Унутрыпалітычная барацьба ў Рэчы Паспалітай у 20 – 30-я гады XVIII ст., аслабленне каралеўскай улады. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме.

Тэма 3. Сацыяльна-эканамічнае развіццё беларускіх зямель

Заняпад эканомікі беларускіх зямель у другой палове XVII – пачатку XVIII стст., яго прычыны. Стан сельскай гаспадаркі. Шляхі пераадолення яе заняпада. Разбурэнні гарадоў і мястэчак. Застой у развіцці гарадскога рамяства і гандлю. Ажыўленне эканамічнага жыцця ў сярэдзіне XVIII ст. Новыя з’явы ў развіцці феадальнай гаспадаркі, спробы яе рацыяналізацыі. Развіццё сялянскай гаспадаркі. Віды феадальнай рэнты. Маёмасная дыферэнцыяцыя сялян. Рост прамысловасці. Актывізацыя гандлёвай дзейнасці. Характар эканамічных змен. Абвастрэнне сацыяльных супярэчнасцей. Актывізацыя барацьбы сялян. Сацыяльныя канфлікты ў гарадах. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме.

Тэма 4. Рэлігійна-канфесійнае становішча на Беларусі

Абвастрэнне рэлігійных супярэчнасцей у сувязі з узнікненнем уніяцкай царквы. Умацаванне пазіцый гэтай царквы на беларускіх землях. Барацьба за захаванне праваслаўнай царквы, яе становішча ў Рэчы Паспалітай. Дзейнасць каталіцкай царквы. Пратэстанцкія рэлігійныя аб’яднанні. Распаўсюджанне на Беларусі стараабрадства. Становішча нехрысціянскіх канфесій (іслам, іудаізм). Крыніцы і гістарыяграфія па тэме.

Тэма 5. Падзелы Рэчы Паспалітай. Уключэнне беларускіх зямель у склад Расіі (70 – 90-я гады XVIII ст.).

Прычыны падзелаў. Абвастрэнне унутрыпалітычнага крызісу ў Рэчы Паспалітай ў пачатку  60-х гадоў XVIII ст.. Спробы рэформаў. Дысідэнцкае пытанне. Канфедэрацкі рух. Першы падзел Рэчы Паспалітай. Пачатак далучэння беларускіх зямель да Расіі. Актывізацыя дзяржаўных рэформаў у другой палове 70-х – пачатку 90-х гадоў XVIII ст. Чатырохгадовы сейм і яго рашэнні. Канстытуцыя 3 мая 1791 года. Барацьба кансерватыўных сіл супраць рэформ. Другі падзел Рэчы Паспалітай і далучэне да Расіі цэнтральнай часткі Беларусі. Паўстанне Т.Касцюшкі, яго ўдзельнікі, мэты, характар. Ваенныя дзеянні на тэрыторыі Беларусі. Я.Ясінскі і яго роля ў разгортванні барацьбы ў Літве і Беларусі. Паражэнне паўстання, трэці падзел Рэчы Паспалітай. Далучэнне да Расіі заходняй часткі Беларусі. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме. Дыскусійныя аспекты.

Тэма 6. Культура беларускіх зямель

Ускладненне ўмоў для развіцця беларускай культуры. Народная творчасць і яе роля у развіцціі культуры. Стан школьнай асветы. Дзейнасць Адукацыйнай каміссіі і яе роля ў пераходзе да свецкай сістэмы адукацыі. Літаратура. Развіццё архітэктуры і жывапісу. Музычнае мастацтва. Прыгонныя тэатры. Асноўныя напрамкіі ў развіцці палітычнай думкі. Ідэі Асветніцтва на Беларусі. Развіццё навуковых ведаў (М.Пачобут-Адляніцкі, К.Семяновіч і інш.). Агульная ацэнка змен у культурным развіцці беларускіх зямель. Крыніцы і гістарыяграфія па тэме.

Раздзел VІІ. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII – сярэдзіна ХІХ ст.)

Тэма 1. Палітычнае становішча беларускіх зямель у складзе Расійскай імперыі

Змены ў сістэме мясцовага дзяржаўнага кіравання і суда. Мэты палітыкі на далучаных тэрыторыях, вызначаныя Кацярынай ІІ. Правы і прывілеі дваранства. “Разбор шляхты”. Падаткі і павіннасці сялян і мяшчан. Канфесійная палітыка. Вайна 1812 г. і лёс Беларусі. Адносіны да вайны мясцовага насельніцтва. Узмацненне палітычнай рэакцыі пасля Венскага кангрэса. Тайныя таварыствы дваранскіх рэвалюцыянераў. Паўстанне 1830-1831 гг. у Польшчы, Літве і Беларусі. Шляхецкая абмежаванасць праграмы яго кіраўнікоў. Зараджэнне рэвалюцыйна-дэмакратычнай плыні ў вызваленчым руху. Змены ў палітыцы царызму ў 30-я гг. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Тэма 2. Сацыяльна-эканамічнае развіццё. Крызіс феадальна-прыгонніцкай сістэмы

Памешчыцкае землеўладанне. Рост фальваркаў і павіннасцей сялян. Развіццё буйнапамеснай прадпрымальніцкай гаспадаркі прыгонніцкага тыпу. Вотчынная прамысловасць. Пачатак прамысловай рэвалюцыі і яе асаблівасці ў Беларусі. Суадносіны дробнай, мануфактурнай і фабрычнай вытворчасці ў канцы 50-х гг. Змены ў галіновай структуры прамысловасці ў 1796 – 1860 гг. Узровень гарадской, купецка-мяшчанскай прамысловасці ў параўнанні з вотчынай. Дынаміка колькасці гарадскога насельніцтва ў канцы XVIII – 50-х гг. ХІХ ст. Асаблівасці саслоўнага і канфесійнага складу гараджан. Прычыны рэформаў Кісялёва, іх сутнасць і значэнне. Асноўныя праявы крызісу фальваркава-паншчыннай сістэмы. Падрыхтоўка да адмены прыгоннага права. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Тэма 3. Культура Беларусі ў першай палове ХІХ ст.

Школьная рэформа 1803 – 1804 гг. Пачатковая і сярэдняя адукацыя. Школьны статут 1828 г. і яго асаблівасці на Беларусі. Вышэйшыя навучальныя ўстановы. Развіццё славяназнаўства і беларусістыкі. Гістарычныя, этнаграфічныя і краязнаўчыя даследванні. Публікацыі беларускага фальклора ў польскім і расійскім друку. Кнігадрукаванне і перыядычныя выданні. Бібліятэкі. Віды і жанры фальклора. Польскамоўная “краёвая” літаратура. Вытокі і станаўленне новай беларускай літаратуры і літаратурнай мовы. Польскі і расійскі тэатр у Беларусі. Спробы стварэння беларускага прафесійнага тэатра. Жывапіс. Архітэктура. Прыкладное мастацтва. Уплыў польскай і рускай культур на культуру беларускага народа. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Раздзел VІІІ. Беларусь у парэформены перыяд  (60 – 90-я гг. ХІХ ст.)

Тэма 4. Рэформы і контррэформы. Асаблівасці палітыкі царызму ў Беларусі

Адмена прыгоннага права ў панскай вёсцы. Ацэнка “Палажэнняў” 19 лютага 1861 г. Асаблівасці рэформы на ўсходняй і цэнтральна-заходняй Беларусі. Рэалізацыя рэформы 1861 г. Рэформа 1867 г. у дзяржаўнай вёсцы. Значэнне аграрна-сялянскіх рэформ для развіцця капіталізму. Феадальныя перажыткі. Рэформы інстытутаў дзяржаўнай ўлады. Новыя органы ў сістэме мясцовага дзяржаўнага кіравання і суда. Гарадское і сельскае самакіраванне. Асаблівасці палітыкі царызму ў заходніх губерніях у 60 – 90-х гг. ХІХ ст. Контррэформы. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Тэма 5. Развіццё эканомікі Беларусі і змяненне структуры грамадства

Распад дваранскага і рост бессаслоўнага землеўладання. Асаблівасці гэтага працэса ў Беларусі і іх прычыны. Спецыялізацыя сельскай гаспадаркі Беларусі. Прамысловая рэвалюцыя. Дынаміка дробнатаварнай, мануфактурнай і фабрычнай вытворчасці. Галіновая структура і размяшчэнне прамысловасці. Развіццё транспарта і сродкаў сувязі. Крэдытныя ўстановы. Уплыў адмены прыгоннага права і прамысловай рэвалюцыі на развіццё гарадоў. Прамысловыя мястэчкі. Саслоўны, канфесійны і нацыянальны склад гарадскога і сельскага насельніцтва. Фарміраванне пралетарыята і буржуазіі ў вёсцы і горадзе. Іх нацыянальны склад. Дынаміка колькасці рабочых у дробнатворнай, мануфактурнай і фабрычнай вытворчасці. Галінова-прафесійны склад прамысловых рабочых. Рабочыя адыходнікі. Становішча рабочых і сялян. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Тэма 6. Грамадска-палітычныя рухі

Паўстанне 1863-1864 гг. у Польшчы, Літве і Беларусі. “Чырвоныя” і “белыя”, рэвалюцыйныя дэмакраты і шляхецкія рэвалюцыянеры. Пазіцыі К. Каліноўскага. Барацьба за кіраўніцтва паўстаннем. Тактыка паўстанцаў. Палітыка М. Мураўёва. Прычыны паражэння і значэнне паўстання. Дынаміка, віды і формы, характар сялянскага руху. Народнікі як выразнікі інтарэсаў дробных вытворцаў. Ідэйна-арганізацыйны крызіс народніцтва. Хваляванні і стачкі рабочых. Пачатак прапаганды марксізма. Пераход сацыял-дэмакратаў да масавай агітацыі і ўздым рабочага руху ў другой палове 90-х гг. Утварэнне агульнагарадскіх і рэгіянальных рабочых арганізацый сацыял-дэмакратычнага накірунка. І з’езд РСДРП і яго рашэнні. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Тэма 7. Культура Беларусі ў другой палове ХІХ ст.

Змены ў сістэме пачатковай і сярэдняй адукацыі паводле школьнай рэформы 1864 г. Тыпы і колькасць школ. Іх праграмы. Падрыхтоўка настаўнікаў. Удзельная вага пісьменнага насельніцтва ў гарадах і сельскай мясцовасці ў канцы ХІХ ст. Вывучэнне гісторыі, этнаграфіі, фальклора, мовы, матэрыяльнай культуры беларусаў. Краязнаўчыя даследванні. “Заходнерусізм”. Кнігадрукаванне. Перыядычныя выданні. Беларуская літаратура. Стан беларускамоўнага друку. Мастацтва. Архітэктура. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Тэма 8. Асаблівасці фарміравання беларускай нацыі

Этнічная тэрыторыя беларусаў у ХІХ ст. паводле звестак тагачаснай навуковай літаратуры, картаграфічных матэрыялаў і перапісу насельніцтва 1897 г. Уплыў прыродна-геаграфічных і кліматычных умоў на традыцыйную матэрыяльную і духоўную культуру беларускага народа. Асаблівасці рассялення, заняткаў, саслоўна-класавай структуры і канфесійнага склада беларускага насельніцтва ў параўнанні з мясцовым рускім, польскім і яўрэйскім насельніцтвам. Узмацненне агульнасці гаспадарчага жыцця ў беларускім рэгіёне ў 60 – 90-я гг. Унутранія і знешнія міграцыі насельніцтва краю. Фарміраванне нацыянальнай (літаратурнай) мовы. Праявы этнічнай самасвядомасці. Уплыў палітыкі царызму, праваслаўнай царквы і каталіцкага касцела на працэс фарміравання сучаснай беларускай нацыі. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Раздзел ІХ. Беларусь у перыяд буржуазна-дэмакратычных рэвалюцый  (пачатак ХХ ст. – люты 1917 г.)

Тэма 1. Рэвалюцыя 1905 – 1907 гг.

Абвастрэнне агульнарасійскага сацыяльна-палітычнага крызіса ў пачатку ХХ ст. асаблівасці яго праяў на Беларусі. Ваганні ў палітыцы царызму. “Паліцэйскі сацыялізм”.. Мясцовыя арганізацыі агульнарасійскіх партый. Разгортванне сіянісцскага руху на Беларусі Рабочы і сялянскі рух. Пачатак рэвалюцыі. Вызваленчы рух у студзені – верасні 1905 г. Кастрычніцкая палітычная стачка. Маніфест Мікалая ІІ 17 кастрычніка 1905 г. Курлаўскі растрэл. Кааліцыйныя саветы і камітэты. Завяршэнне партыйнага афармлення трох палітычных лагераў. Узнікненне расійскага парламентарызму. Беларускі нацыянальны рух у перыяд рэвалюцыі. Трэцечэрвеньскі дзяржаўны пераварот. Вынікі і значэнне рэвалюцыі для Беларусі. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Тэма 2. Сацыяльна-эканамічнае развіццё. Рэформы П.А. Сталыпіна. Грамадскі рух ў 1907-1914 гг.

Развіццё прамысловасці ў 1900 – 1913 гг. Дынаміка рамесна-саматужнай, дробна-капіталістычнай і цэнзавай прамысловасці. Змены ў галіновай структуры. Становішча рабочых. Прычыны, мэты і сутнасць сталыпінскай аграрнай рэформы. Яе вынікі і значэнне. Рост сельскагаспадарчай вытворчасці. Палітычная сістэма пасля 3 чэрвеня 1907 г. і яе асблівасці на Беларусі. Земская рэформа ў Заходніх губерніях. Вынікі выбараў у ІІІ Дзяржаўную думу ў беларускіх губерніях. Грамадска-палітычны рух на Беларусі. Газета “Наша Ніва” – ідэйна-арганізацыйны цэнтр беларускага нацыянальнага руху. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Тэма 3. Беларусь у пачатку Першай сусветнай вайны. Лютаўская рэвалюцыя

Пачатак вайны. Адносіны да вайны асноўных палітычных сіл. Ваенныя дзеянні на тэрыторыі Беларусі. Эвакуацыя і бежанцы. Заходняя Беларусь пад нямецкай акупацыяй. Эканамічная і нацыянальна-культурная палітыка акупацыйных уладаў. Беларускі нацыянальны рух у зоне акупацыі. Становішча ва ўсходняй Беларусі. Крызісны стан гаспадаркі. Ваенныя павіннасці насельніцтва. Асаблівасці рабочага і сялянскага руха ў перыяд вайны. Пачатак разлажэння арміі. Стан беларускага нацыянальнага руха на расійскай тэрыторыі. Лютаўская рэвалюцыя і яе ўплыў на ўсходнюю Беларусь. Утварэнне Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў і новых органаў улады. Двоеўладдзе. Губернскія з’езды сялян і іх рашэнні. З’езд беларускіх нацыянальных арганізацый. Ажыўленне дзейнасці беларускіх арганізацый. Адносіны да беларускага нацыянальнага руха расійскіх партый. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Тэма 4. Культура Беларусі ў пачатку ХХ ст.

Змены ў сістэме пачатковай і сярэдняй адукацыі. Развіццё прафесійнай адукацыі. Даследаванні духоўнай і матэрыяльнай культуры беларусаў, гісторыі Беларусі. Дзейнасць медыцынскіх і сельскагаспадарчых таварыстваў. Перыядычны друк і кнігадрукаванне. Беларуская літаратура ў пачатку ХХ ст. Станаўленне беларускага прафесійнага тэатра. Музыка. Выяўленчае мастацтва. Архітэктура. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Раздзел Х. Беларусь у перыяд падрыхтоўкі і правядзення Кастрычніцкай рэвалюцыі. Барацьба за стварэнне беларускай дзяржаўнасці.

Замежная ваенная інтэрвенцыя і грамадзянская вайна на Беларусі (люты 1917 – 1920 гг.)

Тэма 1. Барацьба палітычных партый за выбар шляхоў да грамадскага прагрэсу (люты – кастрычнік 1917 г.) Пазіцыі палітычных партый па асноўных пытаннях у міжрэвалюцыйны перыяд. Развіццё нацыянальнага руху ў новых умовах. Красавіцкі, чэрвеньскі і ліпеньскі палітычныя крызісы і іх наступствы на палітычную сітуацыю на Беларусі. Карнілаўшчына і спроба ўсталявання ваеннай дыктатуры.

Тэма 2. Кастрычніцкая рэвалюцыя і ўстанаўленне Савецкай ўлады на Беларусі

Абвастрэнне палітычнай сітуацыі. Агульнанацыянальны крызіс. Барацьба працоўных і салдат Заходняга фронту супраць карнілаўскага мяцяжу. Нацыянальны рух. Бальшавізацыя Саветаў. Кастрычніцкае ўзброенае паўстанне ў Петраградзе. Усталяванне Савецкай ўлады ў Мінску. Стварэнне Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта (ВРК) Заходняй вобласці і фронту. Пераход улады ў рукі Саветаў у Віцебску, Гомелі, Полацку і іншых гарадах Беларусі. Ліквідацыя Стаўкі Вярхоўнага Глаўнакамандуючага. Утварэнне абласнога выканаўчага камітэта Заходняй вобласці (Аблвыкамзаха). Скліканне і разгон Першага Усебеларускага з’езду. Дыскусійныя аспекты. Крыніцы і гістарыяграфія па праблеме.

Тэма 3. Станаўленне беларускай дзяржаўнасці

Інтэрвенцыя і акупацыя Германіяй Цэнтральнай і Усходняй часткі Беларусі. Германскі акупацыйны рэжым. Брэсцкі мір і Беларусь. Абвяшчэнне Беларускай Народнай Рэспублікі, яе палітыка. Барацьба працоўных Беларусі супраць акупантаў вясной і летам 1918 года. Дзейнасць беларускіх секцый РКП (б) і Белнацкома. Вывад нямецкіх войск і Лістападаўская рэвалюцыя ў Германіі. Скліканне VI Паўночна-Заходняй абласной канферэнцыі РКП(б). Абвяшчэнне БССР, яе тэрыторыя. Маніфест Часовага рабоча-сялянскага ўрада Беларусі. 1-ы Усебеларускі з’езд Саветаў. Стварэнне Літоўска-Беларускай ССР, яе тэрыторыя. Гаспадарчае і культурнае будаўніцтва ў ЛітБел. Дзейнасць Дз.Ф. Жылуновіча, А.Р. Чарвякова, А.Ф. Мяснікова, В.Г. Кнорына. Дыскусійныя аспекты.

Тэма 4. Беларусь у перыяд польскай інтэрвенцыі (1919-1920 гг.)

Прычыны польска-савецкай вайны. Захоп беларускіх зямель польскімі інтэрвентамі. Акупацыйны рэжым. Палітыка Ю. Пілсудскага ў беларускім пытанні. Тактыка беларускіх нацыянальных партый і арганізацый у перыяд польскай акупацыі. А. Луцкевіч, В. Ластоўскі. Падпольная і партызанская барацьба ў тыле польскіх акупантаў. Стварэнне Беларускай камуністычнай арганізацыі (БКА). У. Ігнатоўскі. Наступленне Чырвонай Арміі на Заходнім фронце. Паўторнае абвяшчэнне БССР. Контрудар польскіх войск. Падпісанне перамір’я і яго ўмовы. Разгром войск Булак-Балаховіча. Рыжскі мірны дагавор. Палітыка-эканамічныя вынікі польска-савецка вайны. Дыскусійныя аспекты.

Раздзел ХІ. Беларусь у міжваенны перыяд (1921 – верасень 1939 гг.)

Тэма 1. Новая эканамічная палітыка на Беларусі

Эканамічнае і ўнутрыпалітычнае становішча рэспублікі пасля заканчэння грамадзянскай вайны. Палітыка “ваеннага камунізму”. Х з’езд РКП(б). Сутнасць і мэты новай эканамічнай палітыкі. Сістэма мерапрыемстваў НЭПа ў горадзе і на вёсцы. Кааперацыя, яе асноўныя віды і іх развіццё на Беларусі. Згортванне НЭПа, яго вынікі і ўрокі. Дыскусійныя аспекты.

Тэма 2. Нацыянальна-дзяржаўнае будаўніцтва ў 1921 – 1927 гг.

Аб’яднанне савецкіх рэспублік у адзіным дзяржаўным саюзе. IV з’езд Саветаў БССР і яго рашэнні. І з’езд Саветаў СССР. Стварэнне СССР. Першае ўзбуйненне БССР. VI з’езд Саветаў Беларусі. Новы адміністратыўны падзел Беларусі. Другое ўзбуйненне тэрыторыі БССР. Канстытуцыя Беларусі 1927 г. Гістарыяграфічны аспект.

Тэма 3. Грамадска-палітычнае і культурнае жыццё ў 20-я гады ХХ стагоддзя

Палітыка беларусізацыі і яе сутнасць, мэты і задачы, цяжкасці і поспехі. Станаўленне сістэмы адукацыі. Ліквідацыя масавай непісьменнасці. Стварэнне вышэйшай школы. Развіццё навукі. Інстытут беларускай культуры. Навуковая і педагагічная дзейнасць У. Пічэты, З. Жылуновіча. Развіццё краязнаўства. Літаратурныя аб’яднанні. Я. Купала, Я. Колас, К. Чорны і інш.. Тэатральнае, музычнае, выяўленчае мастацтва. Музеі. Дыскусійныя аспекты.

Тэма 4. Ажыццяўленне індустрыялізацыі ў БССР

Неабходнасць індустрыялізацыі і асаблівасці яе правядзення ў рэспубліцы. Новае прамысловае будаўніцтва і рэкнструкцыя старых прадпрыемстваў. Падрыхтоўка кадраў інжэнерна-тэхнічных работнікаў і кваліфікаваных рабочых. Стаханаўскі рух. Вынікі індустрыялізацыі ў БССР. Змяненне сацыяльнай структуры БССР. Гістарыяграфічны аспект.

Тэма 5. Калектывізацыя сельскай гаспадаркі ў БССР

Становішча сельскай гаспадаркі рэспублікі ў канцы 20-х гадоў. Формы і метады правядзення суцэльнай калектывізацыі. Цяжкасці і памылкі ў калгасным будаўніцтве, іх аб’ектыўныя і суб’ектыўныя прычыны. Палітыка “раскулачвання”. Арганізацыйна-гаспадарчае ўмацаванне калгасаў. МТС і іх роля ў калгаснай вытворчасці. Саўгасы, іх вытворчасць. Завяршэнне калектывізацыі і яе вынікі. Дыскусійныя аспекты.

Тэма 6. Культурнае развіццё ў 30-я гады  ХХ ст.

Пераход да абавязковага сямігадовага навучання. Вышэйшая і сярэдняя спецыяльная адукацыя. Навука. Развіццё беларускай літаратуры, тэатра, архітэктуры. Фарміраванне ў рэспубліцы адміністрацыйна-каманднай сістэмы кіравання. Згортванне беларусізацыі. Дыскусійныя аспекты.

Тэма 7. Дэфармацыі грамадска-палітычнага жыцця ў 30-я гг. ХХ ст.

Узмацненне ўнутрыпартыйнай барацьбы. Фарміраванне культа асобы Сталіна. Барацьба з “нацдэмаўшчынай”. “Чыстка” партыйных і савецкіх кадраў. Палітычныя працэсы.

Тэма 8. Заходняя Беларусь у складе Польшчы (1921 – верасень 1939 гг.)

Палітыка польскіх улад. Віленскі канфлікт. Становішча рабочых і сялян. Нацыянальна-вызваленчы, рабочы і сялянскі рух. Эміграцыя. Аграрныя рэформы і іх сутнасць. Дзейнасць палітычных партый і арганізацый. Б. Тарашкевіч. Клуб “Змаганне”. Дзейнасць “Таварыства беларускай школы” (ТБШ). І. Дварчанін, П. Пестрак, Р. Шырма і інш. грамадска-палітычная думка.. Праблема стварэння антыфашысцкага народнага фронта. Роспуск КПП, КПЗБ і КСМЗБ. Гістарыяграфічны аспект.

Раздзел ХІІ. Беларусь у гады Другой сусветнай і Вялікай Айчыннай войнаў (верасень 1939 – 1945 гг.)

Тэма 1. Прычыны і пачатак Другой сусветнай вайны.

Крызіс Версальскай сістэмы. Прыход фашыстаў да ўлады ў Італіі, Германіі і інш. еўрапейскіх краінах. Праблемы стварэння сістэмы калектыўнай бяспекі. Германія на шляху да сусветнага панавання. Пакт Молатава-Рыбентропа. Нападзенне Германіі на Польшчу. Праблемы пачатку Другой сусветнай вайны ў гістарыяграфіі.

Тэма 2. Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР

Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь. Арганізацыя часовых органаў кіравання, іх дзейнасць. Народны сход і яго рашэнні. Прыняцце Заходняй Беларусі ў склад СССР і ўз’яднанне яе з БССР. Стварэнне органаў Савецкай ўлады і іх дзейнасць. Перадача Віленскага краю Літве. Гістарычнае значэнне ўз’яднання беларускага народа ў адзінай дзяржаве. Дыскусійныя аспекты.

Тэма 3. Пачатак Вялікай Айчыннай вайны

Вераломны напад фашысцкай Германіі на СССР. Баі ў прыгранічных раёнах. Абарона Брэсцкай крэпасці. Баі пад Мінскам, Барысавам. Абарона Магілёва і Гомеля. Прычыны паражэння савецкіх войск у першы перыяд вайны. Акупацыйны рэжым фашысцкіх захопнікаў, іх палітыка. Калабаранцкія арганізацыі на Беларусі. Другі “Усебеларускі кангрэс”. Масавае знішчэнне насельніцтва. Карныя экспедыцыі. Гістарыяграфічны аспект.

Тэма 4. Партызанская і падпольная барацьба на акупіраванай тэрыторыі

Стварэнне сеткі падпольных партыйных і камсамольскіх арганізацый. Баявая дзейнасць партызан і падпольшчыкаў. Стварэнне ЦШПР і БШПР. Партызанскія рэйды. “Рэйкавая вайна”. Асаблівасці разгортвання партызанскага руха ў Заходняй Беларусі. Армія Краёва, яе мэты, тактыка і дзейнасць. Гістарыяграфічны аспект.

Тэма 5. Вызваленне Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў

Перамогі савецкіх войск над фашыстамі пад Масквой, Сталінградам і Курскам. Уступленне савецкіх войск на тэрыторыю рэспублікі і вызваленне яе ўсходніх раёнаў. Узаемадзеянне партызан з часцямі Чырвонай Арміі. Беларуская наступальная аперацыя “Баграціён”, яе вынікі. Ваенна-палітычнае і стратэгічнае значэнне разгрому гітлераўцаў у Беларусі. Уклад беларускага народа ў разгром Германіі і Японіі. Страты Беларусі ў Другой сусветнай вайне. Дыскусійныя аспекты. Гістарыяграфічны аспект.

Раздзел ХIІІ. Беларусь у 1945 – пачатку 1990-х гг.

Тэма 1. Аднаўленне і развіццё народнай гаспадаркі ў першае пасляваеннае дзесяцігоддзе

Масавы ўдзел насельніцтва рэспублікі ў аднаўленчых работах. Аднаўленне прамысловасці і стварэнне яе новых галін, індустрыялізацыя заходніх абласцей рэспублікі. Дапамога народаў СССР у аднаўленні сельскай гаспадаркі. Калектывізацыя ў заходніх абласцях. Аднаўленне дзейнасці партыйных, савецкіх органаў і грамадскіх арганізацый пасля вайны. Матэрыяльнае і бытавое становішча працоўных рэспублікі. Аднаўленне сістэмы адукацыі, навукі, сеткі культурна-асветніцкіх устаноў. Літаратура. Тэатр. Музыка. Архітэктура. Гістарыяграфічны аспект.

Тэма 2. Эканоміка Беларусі ў сярэдзіне 50-х – сярэдзіне 1980-х гг.

Эканамічная рэформа 1965 года. Асаблівасці навукова-тэхнічнага прагрэса ў Беларусі ва ўмовах НТР. Змены ў структуры прамысловасці. Ажыццяўленне эканамічнай рэформы ў сельскай гаспадарцы. Спецыялізацыя і канцэнтрацыя сельскагаспадарчай вытворчасці. Меліярацыя і хімізацыя. Праблемы забяспячэння насельніцтва харчам і стварэнне аграпрамысловых комплексаў. Гістарыяграфічны аспект.

Тэма 3. Грамадска-палітычнае, сацыяльнае і культурнае развіццё рэспублікі

ў сярэдзіне 50-х – сярэдзіне 1980-х гг.

Спробы дэмакратызацыі грамадскага жыцця. Рэабілітацыя ахвяр сталінскіх рэпрэсій. Дзейнасць КПБ, Саветаў, прафсаюзаў і камсамола. Змены ў сацыяльнай структуры насельніцтва. Жыццёвы ўзровень насельніцтва. Пераход да абавязковай васьмігадовай і ўсеагульнай сярэдняй адукацыі. Прафесійна-тэхнічная адукацыя. Вышэйшыя і сярэднія спецыяльныя навучальныя ўстановы. Развіццё фундаментальнай навукі. Літаратура і мастацтва. Гістарыяграфічны аспект.

Тэма 4. Міжнародныя сувязі БССР у 1945 – сярэдзіне 80-х гг.

Заключэнне міжнародных дагавораў і актывізацыя дзейнасці рэспублікі ў міжнародных арганізацыях. Міжнародныя сувязі дзяржаўных органаў і грамадскасці. Знешнепалітычныя адносіны. Культурнае супрацоўніцтва. Навуковы абмен.

Тэма 5. Грамадска-палітычнае жыццё (1985 – пачатак 1990-х гг.)

Неабходнасць карэнных пераўтварэнняў у грамадстве. Курс на перабудову. Дэмакратызацыя грамадскага жыцця. Развіццё галоснасці і плюралізму думак. Узнікненне палітычнай апазіцыі. Саветы і грамадска-палітычнае жыццё. Крызіс аднапартыйнай сістэмы. Утварэнне і дзейнасць палітычных партый і грамадска-палітычных рухаў. Фарміраванне шматпартыйнай сістэмы.

Раздел Х1V. Беларусь на сучасным этапе (пач. 1990-х – пач. ХХІ ст.)

Тэма 1. Абвяшчэнне незалежнасці Рэспублікі Беларусь

Прыняцце Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце БССР у ліпені 1990 г. Жнівеньскія (1991 г.) падзеі і іх наступствы. Наданне Дэкларацыі аб суверэнітэце статуса канстытуцыйнага закона. Закон БССР аб назве рэспублікі. Фарміраванне дзяржаўных інстытутаў улады. Прыняцце Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь 1994 г. Станаўленне прэзідэнтскай палітычнай сістэмы ў Беларусі. Рэферэндумы ў маі 1995 г.,  лістападе 1996 г., кастрычніку 2004 г. іх вынікі.

Тэма 2. Сацыяльна-эканамічнае развіццё Рэспублікі Беларусь (1990-е – пач. ХХ1 ст.)

Разбурэнне эканамічных сувязей пасля развалу СССР. Эканамічныя рэформы, іх станоўчыя і адмоўныя вынікі. Новыя формы ўласнасці і гаспадарання. Прыватызацыя і яе супярэчнасці. Зараджэнне прадпрымальніцтва. Стварэнне камерцыйных структур. Фермерства. Цяжкасці перабудовы эканомікі рэспублікі. Беларуская сацыяльна-экангамічная мадэль. Праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця на 1996-2000 і 2001-2005 гады, зацверджаныя І і ІІ Усебеларускімі народнымі сходамі. Праграма сацыяльна-эканамічнага развіцця на 2006-2010 гг. Рашэнні ІІІ Усебеларускага народнага сходу.

Тэма 3. Навука і культура Беларусі у канцы ХХ – пачатку ХХІ стст.

Дасягненні беларускіх вучоных. Супярэчнасці развіцця навукі. Закон аб дзяржаўнасці беларускай мовы. Дзейнасць Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны і Беларускага фонда культуры. Адукацыя. Літаратура і мастацтва. Развіццё сродкаў масавай інфармацыі. Канфесійная палітыка Рэспублікі Беларусь. Грамадскі рух за ахову прыроды, помнікаў гісторыі і культуры. Дыскусійныя пытанні.

Тэма 4. Знешняя палітыка Рэспублікі Беларусь у сучасныхь умовах

Асноўныя мэты і задачы рэспублікі ў сферы міжнародных адносін. Дыпламатычнае прызнанне Рэспублікі Беларусь Мнагавектарнасць знешняй палітыкі Рэспублікі Беларусь. Утварэнне Садружнасці Незалежных Дзяржаў (СНД). Алма-Ацінская Дэкларацыя. Сувязі Рэспублікі Беларусь з дзяржавамі Садружнасці. Узаемадзеянне дзяржаў Садружнасці ў ваеннай сферы ў барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і тэрарызмам. Механізм выканання міждзяржаўных пагадненняў дзяржаў Садружнасці. Становішча СНД і перспектывы яго развіцця. Арганізацыя дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ). Стварэнне ЕврАзЭС. Дыскусійныя пытанні. Развіцце супрацоўніцтва з еўрапейскімі дзяржавамі, ЗША, рухам недалучэння. Мірныя ініцыятывы Рэспублікі Беларусь

Тэма 5. Станаўленне і развіццё Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі

Этапы яднання народаў Беларусі і Расіі. Саюзная дзяржава і яе органы. Эканамічная інтэграцыя. Рэгіянальнае супрацоўніцтва. Развіццё навукі і тэхнікі. Фарміраванне адзінай адукацыйнай прасторы. Беларуска-расійскае культурнае ўзаемадзеянне. Саюзныя праграмы і праекты. Дыскусійныя пытанні.

Тэма 6. Беларуская дыяспара: гісторыя і сучаснасць

Гісторыя эміграцыі, яе асноўныя этапы. Развіццё эмігранцкіх супольнасцяў. Культурная спадчына беларусаў-эмігрантаў. Новая дзяржаўная палітыка ў дачыненні да дыяспары. Знакамітыя землякі. Дыскусійныя пытанні. Гістарыяграфія.

БІБЛІЯГРАФІЯ

Крыніцы:

  1. Беларусізацыя. 1920-я гады: Дакументы і матэрыялы. / Пад рэд. У. К. Коршука і Р. П. Платонава. Мн., 2001.
  2. Беларускія летапісы i xpoнікі: Пераклад са старажытнарускай, старажытнабеларускай i польскай / Уклад. У. Арлова; прадм. В. Чамярыцкага. Мн., 1997.
  3. Белоруссия в эпоху капитализма. Сборник документов и материалов. Мн., 1983. T. I; Мн., 1990. Т. ІІ.
  4. Белоруссия в эпоху феодализма. Сборник документов и материалов. В 4-х книгах. Мн., 1959-1979.
  5. Белорусская ССР в международных отношениях. Т. 1. 1944-1959. Мн., 1960; Т. 2. 1960-1980. Мн., 1983.
  6. Борьба за Советскую власть в Белоруссии 1918-1920 гг. Сборник документов и материалов. В 2 т.т. Мн., 1968; 1971.
  7. Борьба трудящихся Западной Белоруссии за социальное и национальное освобождение и воссоединение с БССР. Документы и материалы. В 2 т.т. Мн., 1962-1972.
  8. Великая Октябрьская социалистическая революция в Белоруссии. Сборник документов и материалов: В 2-х томах. Мн., 1957.
  9. Вішнеўскі А.Ф., Юхо Я.А. Гісторыя дзяржавы i права Беларусі ў дакументах i матэрыялах. Мн., 1998.
  10. Восстание в Литве и Белоруссии 1863-1864 гг. Документы и материалы. М., 1965.
  11. Восстановление народного хозяйства БССР (1921-1925 гг.) Сборник документов и материалов. Мн., 1981.
  12. Всенародное партизанское движение в Белоруссии в годы Великой Отечественной войны. Мн., 1967. T. I; 1973, Т. 2. Кн. 1; 1978. Т. 2. Кн. 2.
  13. Всенародное партизанское движение в Белоруссии в годы Великой Отечественной войны (июнь 1941 - июль 1944 гг.). Документы и материалы: В 3-х томах. Мн., 1973-1988.
  14. Гісторыя Беларусі ў дакументах i матэрыялах. Т. 1. Мн., 1936.
  15. Дакументы i матэрыялы па гісторыі Беларусі (1772-1903 гг.). Т. 2. Мн., 1940
  16. Документы и материалы по истории Белоруссии (1900-1917 гг.). Т. 3. Мн., 1953.
  17. Завершение коллективизации сельского хозяйства и организационно-хозяйственное укрепление колхозов Белорусской ССР (1933 - июнь 1941 гг.) Сборник документов и материалов. Мн., 1985.
  18. Из истории установления Советской власти в Белоруссии и образования БССР. Документы и материалы по истории Белоруссии. Т. 4. Мн., 1954.
  19. Индустриализация Белорусской ССР (1926-1941 гг.) Сборник документов и материалов. Мн., 1985.
  20. История Беларуси в документах и материалах / Авт.-сост. И. Н. Кузнецов, В. Г. Мазец. Мн., 2000.
  21. Калиновский К. Из печатного и рукописного наследия. Мн., 1988.
  22. Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь. - Мн., 1994.
  23. Конституция Республики Беларусь 1994 года (с изменениями и дополнениями, принятыми на республиканских референдумах 24 ноября 1996 г. и 17 октября 2004 г.). – Мн., 2006.
  24. Кастусь Каліноўскі. За нашу вольнасць. Творы, дакументы. / Склад. Г. Кісялеў. Мн., 1999.
  25. Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов Центрального Комитета: в 6 тт. Мн., 1983-1987.
  26. Кооперативно-колхозное строительство в Белорусской ССР в 1917-1927 гг. Сборник документов и материалов. Мн., 1980.
  27. Крестьянское движение в Белоруссии после отмены крепостного права (1861-1862): Документы и материалы. Мн., 1959.
  28. Луцкевіч А. За 25 гадоў (1903-1928). Мн., 1991.
  29. Метрыка Вялікага княства Літоўскага: Кн. 43 (1523-1560): Кн.запісаў 43 (Коп. Канца XVI ст.) / Падрыхтав. В. С. Мянжынскі. Мн., 2003.
  30. Народное образование в БССР. Сборник документов и материалов. В 2 т.т. Мн., 1980.
  31. Образование и развитие Союза Советских Социалистических Республик. Сборник документов. М., 1973.
  32. Операция «Багратион». Освобождение Белоруссии. – М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2004.
  33. Первый Литовский Статут. Т. 1. Ч. 1-2. Вильнюс, 1983-1985.
  34. По воле народа. Из истории образования Белорусской ССР и создания Коммунистической партии Белоруссии. Документы и материалы. Мн., 1988.
  35. Подпольные комсомольские органы Компартии Белоруссии в годы Великой Отечественной войны (1941-1944 гг.). Мн., 1976.
  36. Подпольные партийные органы Компартии Белоруссии в годы Великой Отечественной войны (1941-1944 гг.). Мн., 1975.
  37. Полное собрание русских летописей. Т. 32. Белорусско-литовские летописи. М., 1975.
  38. Полное собрание русских летописей. Т. 36. Белорусско-литовские летописи. М., 1980.
  39. Преступления немецко-фашистских оккупантов в Белоруссии. 1941-1945 гг. Документы и материалы. Мн., 1965.
  40. Программы политических партий России. Конец XIX - начало XX в. М., 1995.
  41. Развитие всенародного партизанского движения во второй период войны (ноябрь 1942 - июнь 1943). Кн. 1. Мн., 1973. (июль - декабрь 1943). Кн. 2. Мн., 1978
  42. Революционное движение в Белоруссии 1905-1907 гг. Документы и материалы. Мн., 1955.
  43. Революционное движение в Белоруссии июнь 1907 – февраль 1917 гг. Документы и материалы. Мн., 1987.
  44. Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861-1862 гг. Документы и материалы. М., 1964.
  45. Слова пра паход Ігаравы. Мн., 1985.
  46. Социально-политическая борьба народных масс Белоруссии: конец XIV в.: Сборник документов и материалов. T. I. Мн., 1988.
  47. Статут Великого княжества Литовского 1529 года. Мн., 1960.
  48. Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік Каментарыі. Мн., 1989.
  49. Уния в документах: Сборник / Сост. В. А Теплова, З. И. Зуева. Мн., 1997.
  50. Францыск Скарына: Зборнік дакументаў i матэрыялаў. Мн., 1988.
  51. Хрестоматия по истории Белоруссии. С древнейших времен до 1917 г. / Сост. А. П. Игнатенко, В. Н. Сидорцов. Мн., 1977.
  52. Хрестоматия по истории БССР (1917 - 1983). Мн., 1984.
  53. Хрестоматия по истории БССР / Сост. Е. М. Зуев, З. Ю. Копысский. Ч. 1. 3 - е изд., перераб. и доп. Мн., 1987.

Даведачная літаратура:

  1. Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя. Мн., 1993.
  2. Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. Мн., 1993.
  3. Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. В 12 т.т. Мн., 1969-1975.
  4. Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. В 5 т.т. Мн., 1978-1981.
  5. Беларуская энцыклапедыя. У 18 т.т. Мн., 1994.
  6. Беларусь у гады Вялікай Айчыннай вайны 1941-1945: Энцыклапедыя. Мн., 1990.
  7. Беларусь: Энцыклапедычны даведнік. Мн., 1995.
  8. Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 2 т. Мн.: БелЭн, 2005-2007.
  9. Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклора. Мн., 1982-1988. [па абласцях]
  10. Иллюстрированная хронология истории Беларуси. 3-е изд. Мн., 2002.
  11. История Беларуси. Словарь-справочник. Мн., 2000.
  12. Ілюстраваная храналогія гісторыі Беларусі: Ад старажытнасці да пачатку XX ст. Мн., 1995.
  13. Каталіцкія храмы на Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. Мн., 2001.
  14. Мысліцелі i асветнікі Беларуси. Энцыклапедычны даведнік. Мн., 1995.
  15. Памяць. Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. Мн., 1985-2004.
  16. Праваслаўныя храмы на Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. Мн., 2001.
  17. Республика Беларусь: Энциклопедия: В 6 т. / Редкол.: Г.П. Пашков и др. – Мн.: БелЭн, 2005-2007..
  18. Советская военная энциклопедия. В 3 т.т. М., 1975-1977.
  19. Францыск Скарына i яго час: Энцыклапедычны даведнік. Мн., 1988.
  20. Храналогія гісторыі Беларусі / Склад. В. В. Гетад, M. I. Калінскі. 3 - е выд. Мн., 1992.
  21. Энцыкдапедыя гісторыі Беларусі: У 6-ці т.Т. 1-6. Мн., 1993-2003.
  22. Энцыклапедыя літаратуры i мастацтва Беларусі. У 5-ці т.т. Мн., 1982-1987.
  23. Этнаграфія Беларусі. Энцыклапедыя. Мн., 1989.

Даследаванні:

  1. Абезгауз З. Е. Развитие промышленности и формирование пролетариата Белоруссии во второй половине XIX в. Мн., 1971.
  2. Абецедарский Л. С. Белоруссия и Россия: Очерки русско-белорусских связей второй половины ХV-ХVІІ в. Мн., 1989.
  3. Абецедарскі Л. С. У святле неабвержных фактаў. Мн., 1969.
  4. Аврэх А. Я. Столыпин и судьбы реформ в России. М. 1991.
  5. Адамушка У.І. Палітычныя рэпрэсіі 20-50-х гадоў на Беларусі. Мн., 1994.
  6. Актуальныя пытанні гісторыі БССР: Дапаможнік. Мн., 1991.
  7. Алексеев Л. В. Полоцкая земля (очерки истории Северной Белоруссии) в ІХ-ХІІІ вв. М., 1966.
  8. Алексеев Л. В. Смоленская земля в IX - XIII вв.: Очерки истории Смоленщины и Восточной Белоруссии. М., 1980.
  9. Аляксееў Л. В. Гродна i помнікі Панямоння. Мн., 1996.
  10. Анішчанка Я. К. Беларусь у часы Кацярыны ІІ (1772-1796) / Пад рэд. У. А. Сосна. Мн., 1998.
  11. Апіок Т. В. Хрысціянскія канфесіі на Беларусі. Ад старажытнасці да нашага часу. Магілеў, 2000.
  12. Арлоў У. Еўфрасіння Полацкая. Мн., 1992.
  13. Асвета i педагагічная думка ў Беларусі. Са старажытных часоў да 1917 г. Мн., 1985.
  14. Артамонов В.А. Россия и Речь Посполитая после Полтавской победы (1709 – 1714). М., 1990.
  15. Барышев Г.И. Театральная культура Белоруссии XVIII века. Мн., 1992.
  16. Бейлькин Х. Ю. Сельскохозяйственный рынок  Белоруссии 1861-1914 гг. Мн., 1989.
  17. Беларусазнаўства: Навучальны дапаможнік / Пад рэд. П. I. Брыгадзіна. Мн., 1998.
  18. Беларусіка. Кн. 2. Фарміраванне i развіццё нацыянальнай самасвядомасці беларусаў. Мн., 1993.
  19. Беларусы. Т 4.: Вытокі і этнічнае развіццё. / В. К. Бандарчык, В. М. Бяляева і інш. Мн., 2001.
  20. Беларусы. Т 6.: Грамадскія традыцыі. / В. Ф. Бацяеў, В. М. Бялявіна і інш. Мн., 2002.
  21. Беларусы: Прамысловыя і рамесныя заняткі. Мн., 1995
  22. Беларусь в годы Великой Отечественной войны 1941 – 1945/А.А. Коваленя (руководитель авторского коллектива) и др. – Мн.: БЕЛТА, 2005.
  23. Беларусь и мировая экономика на пороге третьего тысячелетия. Мн., 1999.
  24. Беларусь на мяжы тысячагоддзяў. Мн., 2000.
  25. Белязо Е. П. Крестьянство Советской Белоруссии в борьбе за восстановление и развитие сельского хозяйства. Мн., 1984.
  26. Березкина Н. Ю. Роль печати в распространении научных знаний в Белоруссии 1861-1917. Мн., 1978.
  27. Бирило А. А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVI - середине XVIII в. Мн., 1971.
  28. Бич М. О. Рабочее движение в Белоруссии в 1861-1904 гг. Мн., 1983.
  29. Бич М. О. Развитие социал-демократического движения в Белоруссии в 1883-1903 гг. Мн., 1973.
  30. Бібліяграфія па гісторыі Беларусі: Феадалізм i капіталізм. Мн., 1969.
  31. Блинова Т. Б. Иезуиты в Белоруссии. Мн., 1990.
  32. Болбас М. Ф. Развитие промышленности в Белоруссии (в 1795-1861 гг.). Мн., 1966.
  33. Бохан Ю.М. Узбраенне войска ВКЛ другой паловы ХІV – канца ХVІ ст. – Мінск, 2002.
  34. Бохан Ю.М. Наёмнае войска ў Вялікім княстве Літоўскім у ХV—ХVІ стст. Мінск, 2004.
  35. Бригадин П.И. Эсеры в Беларуси (конец Х1Х – февраль 1917 г.). Мн., 1994.
  36. Введение христианства на Руси / Отв. ред. А. Д. Сухов. М., 1987.
  37. Верт Н. История Советского государства. М., 1998.
  38. Вишневский А. Ф. Очерки истории государства и права Республики Беларусь (1917 - 1995). Мн., 1995.
  39. Власенко Н.В. Борьба Компартии Белоруссии за построение экономического фундамента социализма. 1926-1932гг. Мн., 1970.
  40. Волчок Г. И. Оборонительные бои на территории Могилевской области летом 1941 года. – Могилев, 2005.
  41. Волчок Г. И. Партизанское движение Могилевской области в годы Великой Отечественной войны 1941 – 1945. – Могилев, 2004.
  42. Воробей Н.С. Участие Белорусской ССР в отношениях Советского Союза с капиталистическими странами (50 – 70-е годы). Мн., 1981.
  43. Войтович С.Д. БССР в экономических отношениях СССР с зарубежными странами (1945-1989). Мн., 1989.
  44. Воронин Н. Н. Древнее Гродно. М., 1954.
  45. Врублевский А. П., Протько Т. С. Из истории репрессий против белорусского крестьянства 1929-1934 гг. Мн., 1992.
  46. Всенародная борьба в Белоруссии против немецко-фашистских захватчиков в годы Великой Отечественной войны: В 3 тт. Мн., 1983-1985.
  47. Вялікая Айчынная вайна савецкага народа (у кантэксце Другой сусветнай вайны). Пад рэд. А.А. Кавалени, М.С. Сташкевича. – Мн., 2004.
  48. Габрусь Т.В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока. Мн., 2001.
  49. Галенчанка Г. Я. Францыск Скарына - беларускі і ўсходнеславянскі першадрукар. Мн., 1993.
  50. Гапановіч В.Ф., Царанкоў Л.А. Учарашні і сенняшні дзень уніяцкай царквы. Мн, 1985.
  51. Гарбацкі А.А. Стараабрадніцтва на Беларусі ў канцы ХVІІ – пачатку ХХ стст. Брэст, 1999.
  52. Гармиза В.В. Подготовка земской реформы 1864 г. М., 1957.
  53. Гарошка Л. Святая Еўфрасіння - Прадслава, патронка Беларусі. Нарыс жыцця i творчасці. Мн.1996.
  54. Гарэцкі М. Гісторыя беларускай літаратуры. Мн., 1992.
  55. Герасименко Г.Г. Деятельность Компартии Белоруссии по вовлечению трудящихся масс в управление государством (1925-1937 гг.) Мн., 1973.
  56. Герман К.К. Ведущая роль рабочего класса в создании колхозного строя в Белоруссии (1926-1935 гг.). Мн., 1968.
  57. Гісторыя Беларусі з 1795 г. да вясны 1917 г. / Пад рэд. Крэня І. П., Коўкеля І. І. Мн., 2001.
  58. Гісторыя Беларусі ў кантэксце еўрапейскай цывілізацыі: Дапаможнік. / Пад рэд. Л.Лойкі. – Мн., 2005.
  59. Гісторыя Беларусі. У 6 тт. Т.1. Мн., 2000; Т.3. 2004.
  60. Гісторыя Беларусі: Вуч. дапаможнік. / Пад рэд. А. П. Ігнаценка. Мн., 1994.
  61. Гісторыя Беларусі: у 2-х ч. Падручнік. Пад рэд. Я.К. Новіка, Г.С. Марцуля. Мн., 2007.
  62. Гісторыя Беларусі: у 2-х ч. Ч.1. Са старажытных часоў да канца ХVІІІ ст.: Курс лекцый / І.П.Крэнь, І.І.Коўкель і інш. Мн., 2000.
  63. Гісторыя беларускага мастацтва. У 6 т.т. Мн., 1987-1994.
  64. Гісторыя беларускага сялянства. Т.1. Мінск, 1997.
  65. Гісторыя беларускага тэатра. У 3 т.т. Мн., 1983-1987.
  66. Гісторыя беларускай дакастрычніцкай літаратуры. У 2-х тт. Мн., 1968-1969.
  67. Гісторыя беларускай літаратуры. Старажытны перыяд: Вучэбны дапаможнік / Пад рэд. М. А. Лазарука, А. А. Семяновіча. 4-е выд. Мн., 1998.
  68. Гісторыя Беларускай ССР: У 5-ці т. Мн, 1972-1975.
  69. Гісторыя сялянства Беларусі. У 3-х т. Т. І-ІІ. Мн., 1998, 2002.
  70. Гневко В.Г. Рабочий класс Белоруссии в борьбе за победу Октября. Мн., 1973.
  71. Голенченко Г. Я. Идейные и культурные связи восточнославянских народов в ХVІ - середине XVII в. Мн., 1989.
  72. Голубеў В. Ф. Сялянскае землеўладанне i землекарыстанне на Белаpyci: XVI-XVIII стст. Мн., 1992.
  73. Греков И. Б. Восточная Европа и упадок Золотой Орды. М, 1975.
  74. Гринблат М.Я. Белорусы. Мн., 1968.
  75. Грицкевич А. П. Социальная борьба горожан Белоруссии (XVI-XVІІІ вв.). Мн., 1979.
  76. Грицкевич А. П. Частновладельческие города Белоруссии в XVI-XVІІІ вв. (социально-экономическое исследование городов). Мн., 1975.
  77. Грицкевич В. П. С факелом Гиппократа: Из истории белорусской медицины. Мн., 1987.
  78. Гуревич Ф. Д. Древний Новогрудок: Посад - окольный город. Л., 1981.
  79. Гуревич Ф. Д. Древности Белорусского Понемонья. Мн., 1962.
  80. Гуринович А.Е. Участие Белорусской ССР в деятельности ООН. Мн., 1982.
  81. Дадзіёмава В. У. Гісторыя музычнай культуры Беларусі. Мн., 1994.
  82. Дзмітрачкоў П.Ф. Аб паходжанні беларусаў, фарміраванні і развіцці беларускай народнасці. Магілёў, 1992.
  83. Дзмітрачкоў П.Ф. Беларусь у складзе Вялікага княства Літоўскага (другая палова ХІІІ – першая палова XVІІ стст.). – Магілёў, 2003.
  84. Длугош Я. Грюнвальдская битва. М., 1962.
  85. Довнар-Запольский М. В. История Белоруссии. Мн., 2003.
  86. Дорошевич Э. К. Философия эпохи Просвещения в Белоруссии. Мн., 1971.
  87. Дорошкевич В.И. Новолатинская поэзия Белоруссии и Литвы первой половины ХVІ в. Мн., 1979.
  88. Доморад К.И. Разведка и контрразведка в партизанском движении Белоруссии. 1941-1944 гг. Мн., 1995.
  89. Дробаў Л. В. Беларускія мастакі ХІХ ст. Мн., 1974.
  90. Дробов Л. В. Живопись Белоруссии ХІХ – начала ХХ вв. Мн., 1974.
  91. Думін С.У., Канапацкі І.Б. Беларускія татары. Мінулае і сучаснасць. Мінск, 1993.
  92. Дучыц Л.У. Браслаўскае Паазер’е ў ІХ – ХІV стст. Мн., 1991.
  93. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII-XVIII стст. /Аўтар тэксту i склад. Н. Р. Высоцкая. Мн., 1984.
  94. Ермаловіч M. I. Старажытная Беларусь: Полацкі i навагародскі перыяды. Мн., 1990.
  95. Ермаловіч M. I. Старажытная Беларусь: Вілянскі перыяд. Мн., 1994.
  96. Ермаловіч М. І. Беларуская дзяржава Вялікае княства Літоўскае. Мн., 2000.
  97. Ермаловіч М. Па слядах аднаго міфа. Мн., 1991.
  98. Ермолович В.И., Жумарь С.В. Огнем и мечом: хроника польского националистического подполья в Белоруссии (1939-1953 гг.). Мн., 1994.
  99. Жак А., Бендер И, Иржи Г. и др. История Европы. М.-Мн., 1996.
  100. Жураў А.Я. У баях народжаны: кароткі нарас гісторыі камсамола Беларусі. Мн., 1970.
  101. Жывапіс Беларусі XII-XVIII ст. Мн., 1989.
  102. Забродскі Э.А. Камуністы новабудоўляў: Арганізатарская і палітычная работа Кампартыі Беларусі на новабудоўлях рэспублікі (1959-1965 гг.). Мн., 1973.
  103. Забродский Э.А. Развитие социалистического соревнования в промышленности: На материалах Компартии Белоруссии (1971-1982 гг.). Мн., 1983.
  104. Залескі А.І. Дарогамі партызанскай Беларусі. Мн., 1974.
  105. Забаўскі М.М. Расійская Дзяржаўная дума ў грамадска-палітычным жыцці Беларусі (1906-1917 гг.). Мн., 1999.
  106. З гісторыі ўніяцтва ў Беларусі (да 400-годдзя Брэсцкай yніi) / Пад рэд. М. В. Біча i П. А. Лойкі. Мн., 1996.
  107. Загарульскі Э. М. Заходняя Русь IX-ХІІІ стст.: Вучэбны дапаможнік. Мн., 1998.
  108. Загорульский Э. М. Древняя история Белоруссии. Очерки этнической истории и материальной культуры (до ІХ в.). Мн., 1977.
  109. Заяц Ю. А. Заславль в эпоху феодализма. Мн., 1995.
  110. Зверуго Я. Г. Верхнее Понемонье в IX-ХШ вв. Мн., 1989.
  111. Зверуго Я. Г. Древний Волковыск (X-XIV вв.). Мн., 1975.
  112. Зелинский П.И. Политическая работа КПЗБ в массах. 1923-1938. Мн., 1986.
  113. Игнатенко А. П. Борьба белорусского народа за воссоединение с Россией (вторая половина XVII-XVIII в.). Мн., 1974.
  114. Игнатенко А. П. Ремесленное производство в городах Белоруссии в XVII-XVIII вв. Мн., 1963.
  115. Игнатенко И. М. Октябрьская революция и самоопределение Белоруссии. Мн., 1992.
  116. Игнатенко И. М. Февральская буржуазно-демократическая революция в Белоруссии. Мн., 1986.
  117. Ильюшин И., Умрейко С. Народное образование в Белорусской ССР. Мн., 1961.
  118. Иностранная военная интервенция в Белоруссии. Мн., 1990.
  119. Иофе Э.Г. Из истории белорусской деревни: (советская историография социально-экономического развития белорусской деревни середины ХУП-первой половины Х1Х века). Мн., 1990.
  120. Иофе Э.Г. Страницы истории евреев Беларуси. Краткий научно-популярный очерк. Мн, 1996.
  121. История Беларуси. Учебное пособие для вузов, колледжей, лицеев, гимназий и школ. Мн., 1997.
  122. История Беларуси: Вопросы и ответы. Мн., 1993.
  123. История Беларуси: учеб.пособие для студентов учреждений, обеспечивающих получение высш. образования. В 2 ч. Ч.2 / Я.И. Трещенок, А.А. Воробьев, Н.М. Пурышева, М.И. Матюшевская; под ред. Я.И. Трещенка. – Могилев: МГУ им. А.А. Кулешова, 2005.
  124. История Европы: В 4-х т. М., 1987-1993.
  125. Ігнатоўскі У.М. Гісторыя Беларусі ў Х1Х і ў пачатку ХХ сталецця. Мн., 1923.
  126. Ігнатоўскі У. М. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі. Мн., 1991.
  127. Ігнаценка І. М. Кастрычніцкая рэвалюцыя на Беларусі. Мн., 1995.
  128. Іканапіс Беларусі XV - XVIII стст. / Аўтар тэксту i склад. Н. Ф. Высоцкая. Мн., 1986.
  129. Імя твае Белая Русь. Мн., 1991.
  130. Каваленя А.А. Прагерманскія саюзы моладзі на Беларусі. 1941-1944. Вытокі. Структура. Дзейнасць. Мн., 1999.
  131. Каваленя А.А. Беларусь у выпрабаваннях вайны (1939-1945). Мн., 2001.
  132. Калечыц А. Г. Першыя людзі на зямлі Беларусі. Мн., 1997.
  133. Каменская Н.В. Становление народного образования в Белоруссии. Мн., 1980.
  134. Каменская Н.В. Вялікая Кастрычніцкая сацыялістычная рэвалюцыя і утварэнне БССР. Мн., 1994.
  135. Канфесіі на Беларусі (канец XVIII-XX ст.). / Грыгор’ева В.В. і інш. Мн., 1998.
  136. Карнейчык Я. І. Беларуская нацыя. Мн., 1969.
  137. Карский Е. Ф. Белорусы: Язык белорусского народа. Вып. 1-3. М., 1955-1956.
  138. Касперовіч Э. А. Спецперасяленцы. Мн., 1991.
  139. Католицызм в Беларуси: организация, вероучение, история. Гродно, 1992.
  140. Каханоўскі Т.А., Каханоўскі А.Г. Руплівец нашай старасветчыны Яўстах Тышкевіч. Мн., 1992.
  141. Кацар М.С. Народна-прыкладное мастацтва Беларусі (Ад першабытнага грамадства да 1917 г.). Мінск, 1972.
  142. Киев и западные земли Руси в ІХ – ХІІІ вв. Мн., 1982.
  143. Кіпель В. Беларусы ў ЗША. Мн., 1993.
  144. Кісялёў Г. В. Радаводнае дрэва: Паплечнікі К. Каліноўскага. Мн., 1994.
  145. Князі Полацкай зямлі. Мн., 1995.
  146. Ковкель И. И., Ярмусик Э. С. История Беларуси с древнейших времен до нашего времени. Мн., 2000.
  147. Козловский П. Г. Землевладение и землепользование в Белоруссии в XVIII – первой половине ХІХ в. Мн., 1982.
  148. Козловский П. Г. Крестьяне Белоруссии во второй половине XVII-XVIII вв. (по материалам магнатских вотчин). Мн., 1969.
  149. Козловский П. Г. Магнатское хозяйство Белоруссии во второй половине XVIII в. Мн., 1974.
  150. Козляков В.Е. Национальный вопрос и неонароднические партии: Начало ХХ в. – конец 20-х годов. Мн., 2001.
  151. Конон В. М. Идеи гуманизма в общественно-политической и философской мысли в Белоруссии (дооктябрьский период). Мн., 1977.
  152. Конан В. От Ренесанса к класицизму. Минск, 1978.
  153. Копысский З. Ю. Социально-политическое развитие городов Белоруссии в XVI - первой половине XVII в. Мн., 1975.
  154. Копысский З. Ю. Экономическое развитие городов Белоруссии в XVI - первой половине XVII в. Мн., 1966.
  155. Копысский З.Ю. Источниковедение аграрной истории Белоруссии. Мн., 1978.
  156. Корзун М.С. Русская православная церковь на службе эксплуататорских классов. Х век – 1917 год. Минск, 1984.
  157. Корнейчик Е. И. Белорусский народ в Отечественной войне 1812 г. Мн., 1962.
  158. Коробушкина Т.Н. Земледелие на территории Белоруссии в Х – ХІІІ вв. Мн., 1979.
  159. Коршук В.К. Рост трудовой активности рабочего класса. Мн., 1976.
  160. Коршунов А. Афанасий Филиппович. Жизнь и творчество. Мн., 1965.
  161. Костюк М.П. Идейно-политическое воспитание крестьянства: из опыта работы Компартии Белоруссии в период строительства социализма (1926-1937). Мн., 1979.
  162. Костюк М.П. Трудовой вклад крестьянства в победу и упрочнение социализма: на материалах БССР. Мн., 1986.
  163. Костюк М. П. Социалистические ценности тружеников села: история, современность, перспективы. Мн., 1989.
  164. Костюковец Л.Ф. Кантовая культура в Белоруссии. Минск, 1975.
  165. Кравченко И.С. Белоруссия в годы Великой Отечественной войны. Мн., 1968.
  166. Краўцэвіч А. К. Гарады i замкі беларускага Панямоння XIV-XVIII стст: Планіроўка (культурны слой). Мн., 1991.
  167. Краўцэвіч А. К. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. Мн., 1998.
  168. Красовский Н.И. Высшая школа Советской Белоруссии. Мн., 1972.  
  169. Кром М. Меж Русью и Литвой: Западнорусские земли в системе русско-литовских отношений конца XV - первой половины XVI в. М., 1995.
  170. Крук У. П. Сялянскі рух на Беларусі. 1864-1900 гг. Мн., 1993.
  171. Круталевич В. А. История Беларуси: становление национальной государственности. Мн., 1999.
  172. Круталевич В. А. На путях национального самоопределения. БНР-БССР-РБ. Мн., 1995.
  173. Круталевич В. А. Рождение Белорусской Советской Республики. Мн., 1975; 1979.
  174. Кузнецов Ю.К.. Вовлечение интеллигенции в социалистическое строительство. 1917-1932 гг. Мн., 1982.
  175. Кузнецов И. Н., Шелкопляс В. А. История государства и права Беларуси. Мн., 1999.
  176. Кузьменко В.И. В суровые сороковые: интеллигенция Беларуси в Великой Отечественной войне (1941-1945). Мн., 2006.
  177. Кулагін А. М. Адраджэнне готыкі. Мн., 1993.
  178. Кушнер В. Ф. О некоторых вопросах перехода к новой экономической политике в республике. Мн., 1989.
  179. Кушнярэвіч А. М. Культавае дойлідства Беларусі XIII-XVI стст: Пет. i apxiт. Археал. даслед. Мн., 1993.
  180. Лабанцоў Т. Ю. Пачатае Скарынам: Беларуская друкаваная літаратура эпохі Рэнесансу. Мн., 1990.
  181. Лагун С.Р. Укрепление Советов Белоруссии и повышение их роли в строительстве социализма. Мн., 1970.
  182. Ладысев В.Ф. В борьбе за демократические права и свободы (из исторического опыта Компартии Западной Белоруссии) 1926-1938 гг. Мн., 1988.
  183. Ладысеў У.Ф., Брыгадзін П.І. Паміж Усходам і Захадам: станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай целаснасці Беларусі (1917-1939 гг.) Мн., 2003.
  184. Лазука Б.А. Гісторыя мастацтваў. Мн., 1996.
  185. Лакотка А. І. Нацыянальныя рысы беларускай архітэктуры. Мн., 1999.
  186. Ластоўскі Ю. Кароткая гісторыя Беларусі. Мн., 1992.
  187. Левко О. Н. Торговые связи Витебска в Х-XVIII вв. Мн., 1989.
  188. Левко О.Н. Средневековые территориально-административные центры северо-восточной Беларуси: Формирование и развитие. Минск, 2004.
  189. Лемяшонак У.І. Вызваленне без грыфа “Сакрэтна”. Мн., 1996.
  190. Лепешко Б.М. Введение в методологию истории. Брест, 1997.
  191. Липинский Л. П. Классовая борьба в белорусской деревне (1907-1914). Мн., 1981.
  192. Липинский Л. П. Крестьянское движение в Белоруссии в 1914-1917 гг. Мн., 1975.
  193. Липинский Л. П. Развитие капитализма в сельском хозяйстве (вторая половина ХІХ в.). Мн., 1971.
  194. Липинский Л. П. Столыпинская аграрная реформа в Белоруссии. Мн., 1978.
  195. Літвак Б.Г. Пераварот 1861 г. у Рассіі: чаму не рэалізавалася рэфарматарская альтэрнатыва. Мн., 1991.
  196. Літвін А.М. Акупацыя Беларусі (1941-1944): пытанні супраціву і калабарацыі. Мн., 2000.
  197. Лойка А. Адам Міцкевіч і беларуская літаратура. Мн., 1959.
  198. Лойка П. А. Прыватнаўласніцкія сяляне Беларусі. Эвалюцыя феадальнай рэнты ў другой палове XVI-XVIII ст. Мн., 1991.
  199. Лосинский Н. Б. Революционно-народническое движение в Беларуси (1870-1884). М., 1983.
  200. Лысенко П. Ф. Берестье. Мн., 1985.
  201. Лысенко П. Ф. Города Туровской земли. Мн., 1974.
  202. Лысенко П. Ф. Дреговичи. Мн., 1991.
  203. Лыч Л.М.  Ликвидация экономического и социально-культурного неравенства союзных республик (1917-1941 гг.). Мн., 1987.
  204. Любавский М.К. Очерк истории Литовско-Русского государства до Люблинской унии включительно. М., 1910.
  205. Любавский М.К. Основные моменты истории Белоруссии. М., 1918.
  206. Люты А. М., Туміловіч Г. М. Дваранства Беларусі ў перыяд разлажэння і крызісу феадалізму (канец XVIII – першая палова XIX ст.). Мн., 1991.
  207. Лютый А. М. Социально-экономическое развитие городов Белоруссии в конце ХVIII - первой половине ХIX в. Мн., 1987.
  208. Лютый А.М. Генезис капитализма в промышленности Белоруссии (вторая половина ХVІІІ – первая половина ХІХ вв.). Минск, 1991.
  209. Лявонава А.К. Старажытнабеларуская скульптура. Мінск, 1991.
  210. Малашко А.М. К вопросу об оформлении однопартийной системы в СССР. Мн., 1969.
  211. Малашко А.М. Воинствующий национализм – идеология и политика империализма. Мн., 1971.
  212. Малчанава Л.А. Матэрыяльная культура беларусаў. Мінск, 1968.
  213. Мальдзіс А. Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII ст.: Нарысы быту i звычаяў. Мн., 1982.
  214. Мальцев А. Н. Россия и Белоруссия в середине XVII в. М., 1974.
  215. Мараш Я. Н. Ватикан и католическая церковь в Белоруссии (1569-1795). Мн., 1971.
  216. Мараш Я. Н. Очерки истории экспансии католической церкви в Белоруссии XVIII в. Мн., 1974.
  217. Марзалюк І.А. Гісторыя рэлігіі Беларусі ў Х-XVІII ст. Магілёў, 1997.
  218. Марзалюк І.А. Магілёў у ХІІ- XVII стст. Людзі і рэчы. Мн., 1998.
  219. Марозава С.В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596 – 1839 гады). Гродна, 2001.
  220. Мартос А. Беларусь в исторической, государственной и церковной жизни. Мн., 1990.
  221. Мартюхова М.А. На переломе революции: общественно-политическое движение в Белоруссии в связи с учреждением Государственной думы в России (1905-1907 гг.) М., 1986.
  222. Марцуль Г.С. Опыт СССР в решении национального вопроса и мир социализма. Мн., 1982.
  223. Мацко А.Н. Революционная борьба трудящихся Польши и Западной Белоруссии против гнета буржуазии и помещиков. 1918-1939 гг. Мн., 1972.
  224. Масленицына И., Богодяж Н. Радзивиллы - Несвижские короли. Мн., 1997.
  225. Масляніцына І., Багадзяж Н. Слава i няслаўе. Мн., 1995.
  226. Мелешко В. И. Классовая борьба в белорусской деревне во второй половине XVII-XVIII в. Мн., 1982.
  227. Мелешко В. И. Могилев в XVI - середине XVII в. Мн., 1988.
  228. Мелешко В. И. Очерки аграрной истории Восточной Белоруссии (вторая половина XVII-XVIII в.). Мн., 1975.
  229. Методологические проблемы истории. Учебное пособие. Под общ. Ред. В.Н. Сидорцова. Мн. 2006.
  230. Михнюк В. Н. Становление и развитие исторической науки Советской Белоруссии (1919-1941 гг.). Мн., 1985.
  231. Молочко А.Д. Белорусская ССР в братской семье народов Советского Союза. Мн., 1972.
  232. Мохнач Н. Н. Идейная борьба в Белоруссии в в в 30-40-е годы ХІХ в. Мн., 1971.
  233. Мохнач Н. Н. От просвещения к революционному демократизму. Мн., 1976.
  234. Музыкальный театр Белорусии: дооктябрьскяй период. Мн., 1990.
  235. Мяснікаў А. Ф. Нацдэмы: лес і трагедыя. Мн., 1993.
  236. На земле Беларуси: канун и начало войны: боевые действия советских войск в начальном периоде Великй Отечественной войны. Научн. Ред В.В. Абатуров. Мн., 2006.
  237. Назаўседы разам. Да 60-годдзя ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР: Артыкулы. Дакументы. Мн., 1999.
  238. Нарысы гісторыі Беларусі. /Пад рэд. М. П. Касцюка: У 2-х ч. Мн., 1994, 1995.
  239. Нарысы гісторыі народнай асветы і педагагічнай думкі ў Беларусі. Мн., 1968.
  240. Насевіч В. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: падзеі i асобы. Мн., 1993.
  241. Науменко В. Я., Шнойдяк Р. Я. Сельское хозяйство Белоруссии. Мн., 1998.
  242. Немировский Е. Л. Франциск Скорина. Жизнь и деятельность белорусского просветителя. Мн., 1990.
  243. Ненадавеч А. М. Крэпасць на Бярэзіне. Мн., 1993.
  244. Нестерович Я. Ю. За союз нерушимый республик свободных. Мн., 1981.
  245. Нечкина М. В. Декабристы. М., 1982.
  246. Никольский Н.М. История русской церкви. Минск, 1990.
  247. Новейшая история Отечества. XX век. Под ред. А.Ф.Киселева, Э.М. Щагина. М., 1998.
  248. Новик Е.К. Формирование кадров народного образования Белоруссии (1917-1941 гг.). Мн. 1981.
  249. Новицкий В.И., Новик Е.К. Участие Ленинского комсомола Белоруссии в борьбе за подъем народного образования (1920-июнь 1941 гг.). Мн., 1979.
  250. Новицкий В.И., Новик Е.К. Ленинский комсосол Белоруссии – общеобразовательной школе: Содержание, формы и методы работы по обучению и коммунистическому воспитанию молодежи (1941-1980 гг.). Мн., 1982.
  251. Няфёд У.І. Гісторыя Беларускага тэатра. Мінск, 1982.
  252. Октябрь 1917 и судьбы политической оппозиции. Под ред. Э. М. Энтина: В 3-х т. Гомель, 1993.
  253. Орлов В. А. Тайны полоцкой истории. Мн., 1995.
  254. Очерки истории науки и культуры Беларуси. ХІХ-начало XX века. Мн., 1996.
  255. Очерки истории философской и социологической мысли Белоруссии (до 1917 г.). Мн., 1973.
  256. Очерки истории Коммунистической партии Белоруссии. Ч. 1,2. Мн., 1965, 1967.
  257. Очерки истории Ленинского комсомола Белоруссии. Мн., 1975.
  258. Падокшын С. А. Філасофская думка эпохі Адраджэння ў Беларусі. Ад Францыска Скарыны да Сімяона Полацкага. Мн., 1990.
  259. Падокшын С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (Філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998.
  260. Палітычныя партыі Беларусі / Брыгадзін П.І., Ладысеў У.Ф., Сташкевіч М.С. і інш. Мн., 1994.
  261. Палуян У.А. Беларуская сялянска-рабочая грамада. Мн., 1967.
  262. Панютич В. П. Из истории формирования пролетариата Белоруссии (1861-1914). Мн., 1969.
  263. Панютич В. П. Социально-экономическое развитие белорусской деревни в 1861-1900 гг. Мн., 1990.
  264. Парашкоў С.А. Адукацыя і асвета Беларусі пасля далучэння яе да Расійскай імперыі (ХVIII - першая палова XIX ст.ст.). Магілёў, 1998.
  265. Парашкоў С. А. Культура старажытнай Беларусі ад зясялення да сярэдзіны ХІІІ с. Магілёў, 2003.
  266. Пашуто В. Т. Образование Литовского государства. М., 1989.
  267. Пашуто В. Т., Флоря Г. Н., Хорошкевич А. Л. Древнерусское наследие и исторические судьбы восточного славянства. М., 1982.
  268. Петриков П. Т. Ревкомы Белоруссии. Мн., 1975.
  269. Пилипенко М. Ф. Возникновение Белоруссии. Новая концепция. Мн., 1991.
  270. Пичета В.И. История сельского хазяйства и землевладения в Белоруссии. Ч.1. Мн., 1927.
  271. Пичета В. И. Аграрная реформа Сигизмунда-Августа в Литовско-Русском государстве. М., 1958.
  272. Пичета В. И. Белоруссия и Литва XV-XVI вв. (исследования по истории социально-экономического, политического и культурного развития). М., 1961.
  273. Пічэта У. І. Пытанне аб вышэйшай школе на Беларусі ў мінулым. Мн., 1991.
  274. Пілецкі В. А. Старажытнае грамадства на Беларусі. Вучэбны дапаможнік. Мн., 1996.
  275. Пластыка Беларусі XII-XVIII стст. / Аўтар тэксту i склад. Н.Ф.Высоцкая. Мн., 1983.
  276. Поболь Л.Д. Проблемы славянского этногенеза. Мн., 1982.
  277. Подокшин О. А. Реформация и общественная мысль Белоруссии и Литвы (вторая половина XVI - начало XVII в.). Мн., 1970.
  278. Полетаева Н.І. Купечество Беларусі: 60-е гг. Х1Х – начало ХХ в. Мн., 2004.
  279. Полікарповіч К.М. Палеоліт Верхнего Поднепровья. Мн., 1968.
  280. Политическая история России. Под ред. В. В. Журавлева. М., 1998.
  281. Политические партии России. Конец ХІХ – первая треть ХХ века. Энциклопедия. – М., 1996.  
  282. Полуян В.А. Революционно-демократическое движение в Западной Белоруссии (1927-1939 гг.). Мн., 1972.
  283. Полуян І.В. Западная Белоруссія в період экономіческого крізіса 1929-1933 гг. Мн., 1991.
  284. Посеевино А. Исторические сочинения о России: XVI в. М., 1983.
  285. Похилевич Д. Л. Крестьяне Белоруссии и Литвы в XVI-XVIII вв. Львов, 1957.
  286. Похилевич Д. Л. Крестьяне Белоруссии и Литвы во второй половине XVIII в. Вильнюс, 1966.
  287. Прокошина Е. С., Шалькевич В. Ф. Казимир Лыщинский. Мн., 1986.
  288. Рабочы рух у Беларусі напярэдадні і у перыяд рэвалюцыі 1905 – 1907 гг. Мн., 1960
  289. Рассадзін С.Я. Землі амаль невядомыя: будучая Беларусь паводле антычных манускрыптаў. Мн., 1996.
  290. Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861-1862 гг. М., 1964.
  291. Революционный путь Компартии Западной Белоруссии (1921-1939 гг.). Мн., 1966.
  292. Рогалев А. Белая Русь и белорусы (в поисках истоков). Гомель, 1994.
  293. Романовский Н. Т. Развитие мануфактурной промышленности в Белоруссии (вторая половина XVIII - первая половина XIX вв.). Мн., 1966.
  294. Рыбаков Б. А. Киевская Русь и русские княжества ХІІ-ХІІІ вв. М., 1982.
  295. Рыер Я. Г. Развіццё сярэдневяковай вескі на тэрыторыі Беларусі i ў суседніх землях: Вучэбны дапаможнік. Магілёў, 1990.
  296. Саверчанка І. В. Канцлер Вялікага княства: Леў Сапега. Мн., 1992.
  297. Саверчанка І.В. Сымон Будны. Гуманіст і рэфарматар. Мн., 1993.
  298. Савицкий Э. М. Революционное движение в Белоруссии (август 1914 - февраль 1917 гг.) Мн., 1981.
  299. Сагановіч Г. М. Айчыну сваю баронячы: Канстанцін Астрожскі. Мн., 1992.
  300. Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654-1667. Мн., 1995.
  301. Самбук С. М. Общественно-политическая мысль Белоруссии во второй половине ХІХ в. (по материалам периодической печати) Мн., 1976.
  302. Самбук С. М. Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX в. Мн., 1980.
  303. Самбук С. М. Революционные народники Белоруссии. Мн., 1972.
  304. Сачанка Б. Беларуская эміграцыя. Мн., 1991.
  305. Свяжынскі У. М. «Гістарычныя затеі» Ф. Еўлашоўскага. Мн., 1990.
  306. Седов В. В. Славяне в древности: В 2-х т. М. 1994.
  307. Селиванов П. А. Военное строительство в Белоруссии в период разгрома походов Антанты. Мн., 1973.
  308. Селицкий А. А. Живопись Полоцкой земли XI-XII вв. Мн., 1992.
  309. Семашкевіч Р. М. Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецербурзе. Мн., 1971.
  310. Семенникова Л. И. Россия в мировом сообществе цивилизаций. М., 1994.
  311. Сидорцов В. Н. Государственная деятельность рабочего класса БССР (1921-1937 гг.). Мн., 1978.
  312. Слобожанин В.П. Земское самоуправление в Белоруссии (1905 – 1917 гг.). Мн., 1994.
  313. Смирнов А. Ф. Восстание 1863 г. в Литве и Белоруссии. М., 1963.
  314. Смирнов А. Ф. Революционные связи народов России и Польши (30-60 гг. ХІХ в.). М., 1962.
  315. Сокол С. Ф. Политическая и правовая мысль Белоруссии XVI - первой половины XVII в. Мн., 1984.
  316. Соловьев А. К. Белорусская Центральная Рада: создание, деятельность, крах. Мн., 1995.
  317. Солодков Т. Е. Борьба трудящихся Белоруссии против царизма (1907-1917 гг.). Мн., 1967.
  318. Солошенко В. И. Большевики в борьбе с мелкобуржуазными партиями в Белоруссии (1903 – март 1917 гг.). Мн., 1981.
  319. Сорокин А.Н. Совхозное строительство в Белоруссии в 1928-1932 гг. Мн., 1968.
  320. Сарокін А. М. На ростанях айчыннай гісторыі. Беларуская вёска: ад Дэкрэта да Кодэкса аб зямлі (1917-1990-я гады). Мн., 1999.
  321. Сосна У.А. Фарміраванне саслоўна-групавога складу сялянства Беларусі ў канцы ХVІІІ – першай палове ХІХ ст. Мінск, 2000.
  322. Спиридонов М. Ф. Закрепощение крестьянства Беларуси (XV-XVI вв.). Мн., 1993.
  323. Становление и крушение однопартийной системы в СССР 1917-1991. Под общ. Ред Э.М. Энтина. Гомель, 1995.
  324. Сташкевич Н. С. Приговор революции: крушение антисоветского движения в Белоруссии (1917-1925). Мн., 1985.
  325. Сташкевич Н. С. Страницы истории: истоки образования БССР. Мн., 1988.
  326. Страницы истории Компартии Белоруссии: суждения, аргументы, факты. Мн., 1990.
  327. Сямашка Я. И. Армія Краёва  на Беларуси. Мн., 1994.
  328. Сяменчык М.Я. Грамадска-палтычнае жыцце на Беларусі ў перыяд Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый (сакавік 1917 – сакавік 1918 г.): У 2-х частках. Мн., 2001.
  329. Тарасаў С. В. Чарадзей сёмага веку Траяна: Усяслаў Полацкі. Мн., 1991.
  330. Тарле Е. В. Нашествие Наполеона на Россию. 1812 год. М., 1992.
  331. Тимокович И.В. Битва за Белоруссию. Мн., 1994.
  332. Ткачоў М. А. Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII-XVIII стст. Мн., 1978.
  333. Ткачоў М. А. Замкі i людзі. Мн., 1991.
  334. Тойнби А. Дж. Постижение истории. М., 1991.
  335. Трещенок Я. И. История Беларуси. Ч. 1. Досоветский период: Учебное пособие. Могилев, 2003.
  336. Трусаў А. А., Собаль В. Е., Здановіч H. I. Стары замак у Гародне XI-XVIII стст.: гісторыка-археалагічны нарыс. Мн., 1993.
  337. Трусов О. А. Памятники монументального зодчества Белоруссии XI-XVII вв. Мн., 1988.
  338. Тугай У.В. Латышскі этнас у сацыяльна-эканамічным і культурным жыцці Беларусі. Мн., 2003.
  339. Турук Ф. Ф. Белорусское движение: Очерки истории национального и революционного движения белорусов. М., 1921; Мн., 1993.
  340. Улащик Н. Н. Введение в изучение белорусско-литовского летописания. М., 1985.
  341. Улащик Н. Н. Предпосылки крестьянской реформы 1861 г. в Литве и Западной Белоруссии М., 1965.
  342. Федоров В. А. История России. 1861-1917. М., 1998.
  343. Филимонов А.А. Укрепление союза рабочего класса и трудящегося крестьянства в период развернутого строительства социализма (1929-1936 гг.). Мн., 1968.
  344. Филист Г. М. История "преступлений" Святополка Окаянного. Мн., 1990.
  345. Философская и общественно-политическая мысль Белоруссии и Литвы. Дооктябрьский период. Мн., 1987.
  346. Фомин В.М. Профсоюзы Белоруссии в борьбе за технический процесс в промышленности (1946-1971 гг.). Мн., 1971.
  347. Фридман М. Б. Отмена крепостного права в Белоруссии. Мн., 1958.
  348. Фроянов И. Я. Киевская Русь: Очерки социально-политической истории. Л., 1980.
  349. Хахлов А.Г. Коммунистические части особого назначения в Белоруссии. Мн., 1974.
  350. Хахлов А.Г. Крах антисоветского бандитизма в Белоруссии в 1918-1925 гг. Мн., 1981.
  351. Хацкевич А.Ф. Польские интернационалисты в борьбе за власть Советов в Белоруссии. Мн., 1967.
  352. Хацкевич А.Ф. Солдат великих боев: жизнь и деятельность Ф.Э.Дзержинского. %-е изд. Мн., 1987.
  353. Ходзін С.М. Гісторыя культуры Беларусі ў 1920-1930-я гг.   Мн., 2001.
  354. Царюк И.О. В братском союзе. Мн., 1976.  
  355. Цвірка К.А. Беларуская фалькларыстыка (эпоха феадалізму). Мінск, 1989.
  356. Церашчатава В. В. Старажытнабеларускі манументальны жывапіс XI-XVIII стст. Мн., 1985.
  357. Цітоў А. Геральдыка беларускіх месцаў. Мн., 1998.
  358. Цітоў А.К. Гарадская геральдыка Беларусі. Мн., 1989.
  359. Цьвікевіч А. «Западно-руссизм». Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі у XIX i пачатку ХХ ст. Мн., 1993.
  360. Цярохін С. Славутыя адвагай на вайне: Да 580-годдзя Грунвальдскай бітвы. Мн., 1991.
  361. Чамярыцкі В. А. Беларускія летапісы як помнікі літаратуры. Мн., 1969.
  362. Чантурия В. А. История архитектуры Белоруссии. Мн., 1977.
  363. Чантурия В. А. История архитектуры Белоруссии: Дооктябрьский период: В 2 т. т. Мн., 1985.
  364. Чарняўская Т. Архітэктура Магілева. Мн., 1973.
  365. Чаропка В. Імя ў летапісе. Мн., 1994.
  366. Чаропка В. Уладары Вялікага княства. Мн., 2002.
  367. Чепко В. В. Классовая борьба в белорусской деревне в первой половине ХІХ в. Мн., 1972.
  368. Чепко В. В. Сельское хозяйство Белоруссии в первой половине XIX в. Мн., 1966.
  369. Чигринов П. Г. История Беларуси с древности и до наших дней: учебное пособие. Мн., 2004.
  370. Шабуня К. И. Аграрный вопрос и крестьянское движение в Белоруссии в революции 1905-1907 гг. Мн., 1962.
  371. Шалькевич В. Ф. Калиновский: страницы истории. Мн., 1989.
  372. Шалькевіч В. Ф. Гісторыя палітычнай і прававой думкі Беларусі: Навуч. дапамож. Мн., 1999.
  373. Швед В.В. Беларускія старонкі гісторыі дзекабрыстаў. М., 1998.
  374. Швед В.В. Паміж Польшчай і Расіяй: Грамадска-палітычнае жыццё на землях Беларусі (1772-1863 гг.). Гродна, 2001.
  375. Щит и меч Отечества / под ред. В.И. Дементея. – Мн., 2006.
  376. Шкляр М.Е. Борьба Компартии Белоруссии за укрепление союза рабочего класса и трудящегося крестьянства в восстановительный период (1921-1925 гг.). Мн., 1960.
  377. Шмидт И. Скульптура конца ХІХ – начала ХХ в. М., 1960.
  378. Штыхов Г. В. Города Белоруссии по летописям и рукописям (ІХ-ХІІІ). Мн., 1975.
  379. Штыхов Г. В. Города Полоцкой земли. Мн., 1978.
  380. Штыхов Г. В. Древний Полоцк XI-ХШ вв. Мн., 1975.
  381. Шчакаціхін М. Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Мн., 1993.
  382. Щапов Ю. А. История России. XX век. М., 1988.
  383. Эканамічная гісторыя Беларусі. Курс лекцый. / Пад рэд. В. І. Галубовіча. Мн., 1999.
  384. Экономика Белоруссии в период послевоенного возрождения. Мн., 1998.
  385. Экономика Белоруссии в эпоху империализма. 1900-1917. Мн., 1963.
  386. Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя /В. К. Бандарчык, 
    І. У. Чаквін i інш. Мн., 1985.
  387. Юхо І. А. Крыніцы беларуска-літоўскага права. Мн., 1991.
  388. Юхо Я. А. Kapоткi нарыс гісторыі дзяржавы i права Беларусі. Вучэб. дапаможнік. Мн., 1992.
  389. Юхо Я. А. За вольнасць нашу i вашу: Тадэвуш Касцюшка. Мн., 1989.
  390. Юхо Я., Емяльянчык У. «Нарадзіўся я ліцьвінам...» Т. Касцюшка. Мн., 1994.
  391. Языкович Л.В. Деятельность Белорусской ССР в ЮНЕСКО. Мн., 1986.
  392. Якимович Ю.А. Зодчество Белоруссии ХVІ – середины ХVІІ в. Минск, 1991.
  393. Яковец А. История цивилизации. М., 1995.
  394. Якубовский Н.А. Помощь советского тыла партизанам (материально-техническое обеспечение). Мн., 1973.
  395. Яніцкая М.М. Беларускае мастацкае шкло (ХVЎ – ХVІІІ стст.) Мінск, 1977.
  396. Ясперс К. Смысл и назначение истории. М., 1994.